Θεωρήσαμε επίσης πως είναι απαράδεκτο οι μέτοχοι μιάς Α.Ε. (που έχουν πάνω από ένα συγκεκριμένο ποσοστό και εκπροσωπούνται στις Γ.Σ. που διορίζουν Δ.Σ.) να είναι ουσιαστικά παντελώς ανέυθυνοι. Ο νόμος τους θεωρεί ανεύθυνους (με την προϋπόθεση ότι δεν έχουν δικαίωμα υπογραφής) ακόμη και όταν οι ίδιοι είναι μέλη του Δ.Σ. (ή διορίζουν έμπιστους τους) που διαχειριζόμενο τις τύχες μιάς Α.Ε. τη «ρίχνει έξω». Το ερώτημα που ενέπνευσε το άρθρο αυτό είναι απλό και δυστυχώς γι’ αυτούς ακαταμάχητο:
Αφού έναντι του ποσού που εισέφεραν στην Α.Ε. απέκτησαν αντίστοιχα ιδιοκτησιακά δικαιώματα (μετοχές) οι οποίες τους παρέχουν δικαίωμα ελέγχου στην λειτουργία της Α.Ε. και με βάση αυτό το δικαίωμα (ελέγχου) διορίζουν τα μέλη του Δ.Σ., πώς είναι δυνατόν να είναι προσωπικά ανεύθυνοι όταν η Α.Ε. «πέφτει έξω»;
Συμπερασματικά, η αλλαγή του νομικού πλαισίου είναι απολύτως απαραίτητη γιατί είναι παρωχημένο. Το συγκεκριμένο νομικό πλαίσιο τέθηκε όταν η κοινωνία ήταν αρκετά διαφορετική (αν και τότε υπήρχαν καραμπινάτες υποθέσεις αδιαφανούς λειτουργίας και κακοδιαχείρισης) και οι επιχειρηματίες είχαν ακόμη «τσίπα» και «τιμή», δηλαδή «μπέσα». Δούλευαν οι ίδιοι νυχθημερόν τις επιχειρήσεις τους και για τον λόγο αυτό η επιτυχία ή η αποτυχία τους αντανακλούσε και στην προσωπική τους φήμη, κάτι που σήμερα έχει δυστυχώς πάψει να ισχύει. Οι σύγχρονοι επιχειρηματίες δραστηριοποιούνται σε αρκετούς και διαφορετικούς μεταξύ τους τομείς. Αυτό σημαίνει ότι έχουν αφήσει μεγάλο πεδίο ενέργειας (και μάλιστα ελεύθερο) στα Διευθυντικά Στελέχη (μάνατζερ), τα οποία αυτονομούνται όλο και περισσότερο.
Ωστόσο ο έλεγχος της εταιρείας θεωρητικά συντελείται όπως και στο παρελθόν από τους μετόχους, οι οποίοι (τουλάχιστον στην θεωρία) έχουν κάθε συμφέρον να μεριμνούν για την τύχη της. Για τον λόγο αυτό οι μάνατζερ ένα μέρος του μισθού τους το λαμβάνουν σε μετοχές της εταιρείας τους. Αυτό ωστόσο συμβαίνει στις πολύ μεγάλες εταιρείες, οι οποίες είναι κατά κανόνα κερδοφόρες ή/και πολύ σημαντικές για την οικονομία και δεν αφήνονται να «πέσουν έξω». Σε όλες όμως τις υπόλοιπες περιπτώσεις τα συμφέροντα του Δημοσίου και της κοινωνίας γενικότερα κινδυνεύουν από την ασυδοσία όσων διαχειρίζονται τις τύχες των εταιρειών αυτών. Τον έλεγχο αυτόν υποτίθεται ότι τον επιτυγχάνει το σύστημα αρχών και πρακτικών που καλείται Εταιρική Διακυβέρνηση.
Η Εταιρική Διακυβέρνηση ορίζεται ως το πλαίσιο κανόνων και αρχών που ρυθμίζει τις σχέσεις εντός της εταιρείας και ειδικότερα της Διοίκησης με την ιδιοκτησία (μετόχους) της. Ωστόσο επειδή μεγάλο ποσοστό της επιτυχημένης της εφαρμογής καθορίζεται στην πράξη από την ποιότητα των συμμετεχόντων στην διαδικασία θα ήταν χρήσιμο να επιδιωχθεί η περαιτέρω ενδυνάμωση της μέσω της αλλαγής του νομικού πλαισίου. Η αυστηροποίηση του πλαισίου σχετικά με τις ευθύνες των μετόχων κάτι που θα τους αναγκάσει να συμπεριφέρονται περισσότερο υπεύθυνα και ν’ ασκούν τα ελεγκτικά τους δικαιώματα έναντι των Διευθυντικών Στελεχών.
Υπάρχουν αρκετές και διαφορετικές κατηγοριοποιήσεις μετόχων είτε με βάση τον αριθμό μετοχών (ποσοστό) είτε με βάση την συμπεριφορά τους. Προφανώς και όταν επιχειρηματολογούμε σχετικά με την ανάγκη αλλαγής του νομικού πλαισίου δεν είναι πρόθεση μας να μεταχειριστούμε όλους τους μετόχους με τον ίδιο τρόπο. Για παράδειγμα υπάρχουν μέτοχοι με μηδενικά ποσοστά μετοχών, με ποσοστά κάτω του 5% αλλά και με ποσοστά από 5-33%. Μπορεί επίσης να υπάρχει ένας μέτοχος με απόλυτη πλειοψηφία (50%+1) ο οποίος (εκτός συγκεκριμένων ζητημάτων για τα οποία απαιτείται πλειοψηφία άνω των 2/3) να μπορεί να κάνει ότι θέλει. Από την άποψη του ρόλου οι μέτοχοι διακρίνονται σε αυτούς που συμμετέχουν στην διοίκηση (μέσω της συμμετοχής τους στις Γ.Σ.) και σ’ αυτούς που δεν συμμετέχουν. Οι τελευταίοι είναι είτε μικρομέτοχοι (με μηδενικά ποσοστά) είτε οι αποκαλούμενοι «θεσμικοί επενδυτές» (οι οποίοι επιδιώκουν σταθερό και εξασφαλισμένο εισόδημα κάθε χρόνο).
Από άποψη ποσοστού μετοχών οι μέτοχοι με ποσοστό τουλάχιστον 5%, 10% ή 33% ονομάζονται «μέτοχοι μειοψηφίας» οι οποίοι ανάλογα το ποσοστό τους έχουν συγκεκριμένα δικαιώματα. Στο σημείο αυτό να σημειώσουμε ότι οι «θεσμικοί επενδυτές» τόσο για λόγους διαχείρισης κινδύνων όσο και επειδή θέλουν ν’ αποφεύγουν την εμπλοκή με την διοίκηση κρατούν το ποσοστό τους κάτω από το 5% (το ελάχιστο μειοψηφικό ποσοστό σύμφωνα με τον νόμο).
Βέβαια δεν θα ήταν ούτε δίκαιο ούτε και σκόπιμο να υποχρεώνει το ίδιο ο νόμος τόσο τους μικρομετόχους όσο και τους «μετόχους μειοψηφίας» και τους «θεσμικούς επενδυτές» ν’ ασκούν έλεγχο, κυρίως γιατί δεν έχουν όλοι τα ίδια μέσα και τα ίδια συμφέροντα. Η αυστηροποίηση του νομικού πλαισίου θα πρέπει ν’ αφορά στους «μετόχους μειοψηφίας» και τους μεγαλομετόχους (π.χ. πάνω από τουλάχιστον το 10% των μετοχών ανά περίπτωση). Ωστόσο θα πρέπει ν’ ακολουθηθεί και στην χώρα μας η τάση που αναπτύσσεται διεθνώς του να παρακινούνται οι «θεσμικοί επενδυτές» να εμπλέκονται ενεργά στην διοίκηση των Α.Ε. που επενδύουν.
Έχοντας υπόψη όλα τα παραπάνω θεωρούμε ότι η αναθεώρηση του νομικού πλαισίου θα πρέπει να κινηθεί προς την κατεύθυνση της συνυπευθυνότητας των μετόχων ως φυσικά πρόσωπα με τους μάνατζερ της Α.Ε. τόσο έναντι του Δημοσίου και των Ασφαλιστικών Ταμείων όσο και έναντι των εργαζομένων και των συνεργατών (ελεύθερων επαγγελματιών) της Α.Ε. οι οποίοι κατατάσσονται στους πιστωτές. Η ακριβής διατύπωση των ρυθμίσεων είναι δευτερεύουσα, αρκεί να καθίσταται σαφής η προσωπική τους ευθύνη τους τόσο έναντι του Δημοσίου για τους οφειλόμενους φόρους (κυρίως τους παρακρατούμενους) και τα Ασφαλιστικά Ταμεία, όσο και έναντι των εργαζομένων και των συνεργατών τους (ελεύθερων επαγγελματιών) οι οποίοι προσπαθώντας να μην χάσουν τα κεκτημένα τους (κυρίως την αποζημίωση απόλυσης τους) διστάζουν να εγκαταλείψουν την Α.Ε. ακόμα και όταν το μέλλον της είναι ζοφερό.
Η προστασία των δανειστών καθώς και των προμηθευτών της Α.Ε. δεν είναι το ίδιο απαραίτητη μέσω της αναθεώρησης του νομικού πλαισίου γιατί και οι δύο αυτές κατηγορίες έχουν στην διάθεση τους προϊόντα και επιλογές ασφάλισης, των δανείων τους οι μέν των απαιτήσεων τους οι δε.
Με την αυστηροποίηση του πλαισίου θ’ αναγκαστούν οι μέτοχοι μιάς Α.Ε. ν’ ασκούν πλήρη και κανονικό έλεγχο στην διοίκηση των Διευθυντικών Στελεχών που διορίζουν (και τα οποία διαχειρίζονται τις υποθέσεις της Α.Ε. για λογαριασμό τους) καθώς και ν’ απαιτούν πλήρη ενημέρωση για την πορεία της εταιρείας τους σε τακτά χρονικά διαστήματα. Η εφαρμογή τέτοιου είδους ρυθμίσεων όπως αυτές που περιληπτικά αναφέραμε παραπάνω θα μείωνε το κοινωνικό κόστος των πτωχεύσεων των Α.Ε. (ανεξαρτήτως μεγέθους) και θα οδηγούσε στην είσπραξη των βεβαιωμένων δημοσίων εσόδων.
Συμπληρωματικά θα μπορούσε να εξεταστεί η πλήρης αλλαγή του νομικού πλαισίου το οποίο ρυθμίζει την πτώχευση μιάς Α.Ε. Αν και είναι εκτός της ελληνικής κουλτούρας, ίσως θα έπρεπε να εξεταστεί σοβαρά η πιθανότητα εισαγωγής στην χώρα μας του τρόπου με τον οποίο πτωχεύουν οι εταιρείες στις Η.Π.Α., όπου κατά την διαδικασία της πτώχευσης οι μέτοχοι χάνουν τις μετοχές και τα όποια δικαιώματα τους ενώ οι δανειστές και οι πιστωτές καθίστανται οι νέοι μέτοχοι της επιχείρησης. Με τον τρόπο αυτό η επιχείρηση συνεχίζει την δραστηριότητα της ταυτόχρονα με την πορεία της διαδικασίας πτώχευσης. Στην αμερικάνικη εκδοχή της πτώχευσης οι μόνοι χαμένοι είναι οι πρώην μέτοχοι, ενώ τόσο το Δημόσιο όσο και οι εργαζόμενοι δεν χάνουν κανένα από τα δικαιώματα τους.
Σε κάθε περίπτωση είτε συνεχίσουμε να λειτουργούμε όπως τώρα, είτε τροποποιήσουμε το σύστημα στην κατεύθυνση που προτείνεται η Α.Ε. θα συνεχίσει να είναι Α.Ε. Το μόνο που αλλάζει είναι το περιεχόμενο της, την ίδια στιγμή που ο τίτλος παραμένει απαράλλαχτος.
25 Νοέμβρη 2014.
παρατηρητής 1.
