Η εξόρυξη του πετρελαίου της Βενεζουέλας ξεκινά από την δεκαετία του 1920 και γίνεται από Αμερικανικές εταιρείες τις οποίες εκδιώκουν όταν τις «εθνικοποιούν». Από την άποψη αυτή η Αμερικανική επέμβαση αποκαθιστά την τάξη επιβάλλοντας έστω και με τα όπλα την αποζημίωση των εταιρειών για την ζημιά που τους προκάλεσε η «εθνικοποίηση». Ωστόσο, αυτή είναι μόνο η μια όψη του ζητήματος.
Η άλλη και πιο βαρύνουσα έχει να κάνει με την διείσδυση της Κίνας στην «σφαίρα επιρροής» ή αν θέλετε τον «ζωτικό χώρο» των Η.Π.Α. Γιατί η Βενεζουέλα εκτός από το πετρέλαιο έχει και κοιτάσματα νικέλιου και «σπάνιων γαιών» στα οποία η Κίνα είχε «βάλει χέρι». Η «μαύρη άμμος» της Βενεζουέλας έχει ακόμη μεγαλύτερη σημασία για το οικονομικό και στρατιωτικό κατεστημένο των Η.Π.Α. απ’ ότι το πετρέλαιο. Πλέον, με την Βενεζουέλα υπό τον πλήρη έλεγχο των Η.Π.Α. η Κίνα δεν στερείται μόνο το πετρέλαιο και τις «σπάνιες γαίες» της (που χρειάζονται από τα κινητά μέχρι τους στρατιωτικούς δορυφόρους και του πυραύλους) αλλά και ένα προωθημένο σταθμό ηλεκτρονικής παρακολούθησης. Υπολογίζεται ότι η Κίνα έχει «επενδύσει» 60 δις Δολλάρια στην Βενεζουέλα. Ένα χρέος το οποίο αργά ή γρήγορα θ’ αποκηρύξει η νέα Κυβέρνηση.
Απόρροια της επέμβασης των Η.Π.Α. ήταν η επανεκκίνηση της συζήτησης σχετικά με το «δικαίωμα» των υπερ-δυνάμεων να έχουν «σφαίρα επιρροής». Αν έχουν αυτό το δικαίωμα οι Η.Π.Α. γιατί όχι και η Ρωσία; Προκειμένου να βάλουμε τα πράγματα σε μια σειρά πρέπει να ξεκαθαρίσουμε πως ο όρος «σφαίρα επιρροής» είναι ένας ευφημισμός σχετικά με τις πρώην αποικίες μια υπερ-δύναμης. Για παράδειγμα η «σφαίρα επιρροής» της Βρετανίας είναι η Κοινοπολιτεία. Εκείνη της Ρωσίας (μέχρι το 1991 και σε μερικές περιπτώσεις μέχρι σήμερα) ταυτίζεται με την έκταση της Ρωσικής Αυτοκρατορίας του 1914 και μ’ εξαίρεση την Φινλανδία είναι η ίδια μ’ αυτή που η Σ. Ένωση «απελευθέρωσε» στον Β’ Π.Π. και στην οποία εγκατέστησε στρατό και ελεγχόμενες απ’ αυτή κυβερνήσεις.
Ωστόσο, στην περίπτωση της «σφαίρας επιρροής» υπάρχει μια ουσιαστική διαφορά. Η «επιρροή» δεν αφορά τόσο την στρατιωτική δύναμη, αλλά την οικονομική. Οι χώρες που εντάσσονται στη «σφαίρα επιρροής» μιας υπερ-δύναμης το κάνουν γιατί υπολογίζουν στα οικονομικά οφέλη από την ένταξη αυτή. Έτσι, για τις χώρες της πρώην Ρωσικής Αυτοκρατορίας και της Σ. Ένωσης η ένταξη στην «σφαίρα επιρροής» των Η.Π.Α. αφορά τα οικονομικά οφέλη. Η ένταξη στην «σφαίρα επιρροής» είναι ατελής αν δεν συνοδεύεται από την ένταξη στο Ν.Α.Τ.Ο. με την οποία εξασφαλίζουν αφ’ ενός Αμερικανικό (και όχι μόνο) οπλισμό και αφ’ ετέρου την δέσμευση τους να υπερασπιστούν την ακεραιότητα τους. Γιατί τα κράτη αυτά με τίποτα δεν θέλουν να επιστρέψουν στην «αγκαλιά» της Ρωσίας. Και αν υπάρχει κάτι που μπορεί να κάνει την Ρωσία να σκεφτεί καλά μια στρατιωτική επέμβαση σε βάρος τους αυτό είναι το «άρθρο 5» του Ν.Α.Τ.Ο. Γι’ αυτό η Ρωσία περιορίζεται σ’ επιχειρήσεις προπαγάνδας και χρηματοδοτεί πολιτικά κόμματα.
Σε κάθε περίπτωση υποτίθεται πως ζούμε σ’ έναν κόσμο που έχει ξεπεράσει την «υψηλή πολιτική» και τα παζάρια πίσω από κλειστές πόρτες των υπερ-δυνάμεων, ενώ ταυτόχρονα σέβεται το δικαίωμα ύπαρξης των «μικρών» κρατών. Όπως κάποιοι υποστήριζαν την δεκαετία του ’60 το «δικαίωμα στην αυτο-διάθεση». Όπως πάντα γίνεται σε τέτοιες περιπτώσεις η πλευρά που νοιώθει ότι αδικείται αραδιάζει τις περιπτώσεις στις οποίες ο αντίπαλος της καταπάτησε το «Διεθνές Δίκαιο». Αυτό το κάνει προκειμένου ν’ αποδείξει ότι της χρωστάνε και πως για να πατσίσει πρέπει ο αντίπαλος της να συναινέσει στις δικές της παραβιάσεις του «Διεθνούς Δικαίου».
Αφήνοντας στην άκρη το κλείσιμο του σχετικού λογαριασμού μπορούμε κυνικά να δεχτούμε πως η διαφορά μεταξύ της παραβίασης του «Διεθνούς Δικαίου» από τις Η.Π.Α. από την μια και από τις Ρωσία και Κίνα από την άλλη αφορά την στρατιωτική αποτελεσματικότητα. Πολύ απλά οι Η.Π.Α. έχουν ποιοτικά καλύτερο στρατό από Ρωσία και Κίνα και γι’ αυτό τα καταφέρνουν πολύ καλύτερα.
Όσοι δεν είναι κοντόθωροι γνωρίζουν πως Η.Π.Α. και Σ. Ένωση έχουν πολεμήσει κάμποσες φορές μεταξύ τους: στην Κορέα, το Βιετνάμ, το Αφγανιστάν, το Ιράκ και πρόσφατα στο Ιράν. Όλες αυτές οι χώρες διέθεταν οπλισμό της Σ. Ένωσης και είχαν εκπαιδευτεί απ’ αυτή με τις ίδιες τακτικές όπως και ο «Κόκκινος Στρατός». Για την Σ. Ένωση οι χώρες αυτές ήταν «πεδία δοκιμών» για τα όπλα και τις τακτικές τους. για τις Η.Π.Α. ήταν η ευκαιρία να δείξουν την τεχνολογική τους υπεροχή ή/και την υπεροχή στις τακτικές στέλνοντας μήνυμα στην Σ. Ένωση να μην τα βάλει απευθείας μαζί τους.
Ωστόσο, το αποτέλεσμα κάθε «περιφερειακού πολέμου» κρίθηκε από την σχέση κόστους προς όφελος. Στην Κορέα η προσπάθεια ενοποίησης της χερσονήσου υπό Κομμουνιστική διακυβέρνηση απέτυχε. Στο Βιετνάμ οι Η.Π.Α. αν και επέδειξαν σημαντικά τεχνολογικά επιτεύγματα απέτυχαν γιατί το κόστος ήταν πολύ μεγάλο. Ωστόσο, εξ’ αιτίας του Βιετνάμ οι Η.Π.Α. αναγκάστηκαν να δημιουργήσουν επαγγελματικό στρατό και να μην βασίζονται όπως η Σ. Ένωση σε κληρωτούς. Στο Αφγανιστάν η Σ. Ένωση απέτυχε αν και αυτό βρισκόταν στο κατώφλι της μόνο και μόνο επειδή οι Η.Π.Α. έδωσαν στους Ταλιμπάν τον καλύτερο αντιαεροπορικό πύραυλο της εποχής. Στο Ιράκ οι Η.Π.Α. έκαναν κυριολεκτικά σκόνη τον στρατό του Σαντάμ που βασιζόταν σε οπλισμό και εκπαίδευση-οργάνωση της Σ. Ένωσης στέλνοντας μήνυμα πως οι τακτικές της αντιπάλου τους δεν είχαν καμία τύχη σ’ έναν απευθείας πόλεμο με το Ν.Α.Τ.Ο. Πρόσφατα έστειλαν το ίδιο μήνυμα όταν είτε μέσω του Ισραήλ είτε και απευθείας χτύπησαν το Ιράν το οποίο διαθέτει Ρωσικό και Κινεζικό οπλισμό.
Τα τελευταία χρόνια η Ιστορία έχει κέφια. Όσα ζούμε (και όσα θα ζήσουμε) είναι εξόχως ενδιαφέροντα. Το επόμενο διάστημα θα υπάρξουν αλλαγές καθεστώτων και συνόρων. Ενδέχεται, όμως, να υπάρξει και μια που αυτή την στιγμή φαντάζει αδύνατη και αδιανόητη: να συνεχίσει το Ν.Α.Τ.Ο. χωρίς τις Η.Π.Α. Αυτό θα μπορούσε να γίνει αν οι Η.Π.Α. χρησιμοποιήσουν βία σε βάρος της Γροιλανδίας η οποία ανήκει στην Δανία. Σε μια τέτοια περίπτωση η ίδια η ύπαρξη του Ν.Α.Τ.Ο. με τη σημερινή του μορφή θα ήταν αδιανόητη. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει πως το Ν.Α.Τ.Ο. ως στρατιωτικός συνασπισμός θα πάψει να υπάρχει. Αυτό, όμως, θα το εξετάσουμε στο επόμενο κείμενο μας.
10 Γενάρη 2026
«πουθενάς 1».
