Στις 6 Ιούλη 1827 (με το παληό ημερολόγιο) υπογράφτηκε στο Λονδίνο Συνθήκη μεταξύ της Αγγλίας, Γαλλίας και Ρωσίας με την οποία «οι Τρείς Προστάτιδες Δυνάμεις» (η «Τρόϊκα» της εποχής) δεσμεύονταν να επιβάλλουν στην Οθωμανική Αυτοκρατορία την ύπαρξη Αυτόνομου Ελληνικού Κράτους. Με την «Ιουλιανή» (όπως έμεινε στην Ιστορία) Συνθήκη επαναλαμβάνοταν οι όροι του «Πρωτόκολλου της Πετρούπολης» (4/4/1826) το οποίο είχε υπογραφεί μεταξύ Αγγλίας και Ρωσίας, μόνο που τώρα συμμετείχε και η Γαλλία. Η περίεργη αυτή «Τρόϊκα» στην οποία περιστασιακά συμμετείχε και η Αυστρία ήταν το αποτέλεσμα ενός συμβιβασμού ισχύος μεταξύ κρατών τα οποία δεν ένοιωθαν τόσο δυνατά για να προχωρήσουν σε ανοιχτό μεταξύ τους πόλεμο (όσο και αν το επιθυμούσαν). Η Γαλλία ήταν αποδυναμωμένη σε σχέση με το Ναπολεόντιο παρελθόν της, η Αγγλία είχε μόνο ναυτική δύναμη και η Ρωσία θεωρητικά ήταν εξίσου δυνατή σε στεριά και θάλασσα (αν και στην θάλασσα υστερούσε της Αγγλίας). Τελικά όπως γνωρίζουμε αυτή η «λυκοφιλία» κράτησε κάποιες ισορροπίες μέχρι τό 1914 οπότε και η πίεση εκτονώθηκε μερικώς στους δύο Π.Π. που κυρίως μακέλεψαν την Ευρώπη (αλλά όχι μόνο αυτήν).
Οι όροι της Συνθήκης η οποία ρύθμιζε το «Ελληνικό Ζήτημα» χωρίς την συμμετοχή των Ελλήνων (αλλά ουτε και των Οθωμανών) ήταν οι εξής:
- Απαίτηση και από τις δυο πλευρές ανακωχής και τήρηση της.
- Δημιουργία Αυτόνομου (φόρου υποτελή στον Σουλτάνο και αναγνώριση της τυπικής επικυριαρχίας του) αλλά όχι Ανεξάρτητου Ελληνικού Κράτους.
- Ορισμός των συνόρων του νέου Κράτους.
- Αποζημίωση των Οθωμανών για τις περιουσίες που θα περνούσαν στην κυριότητα των Ελλήνων.
- Σε περίπτωση άρνησης αναγνώρισης του νέου Κράτους από την Πύλη οι τρείς Δυνάμεις θα προχωρούσαν στη σύναψη διπλωματικών σχέσεων με την Ελλάδα προξενικού επιπέδου.
- Σε περίπτωση παραβίασης της ανακωχής οι τρείς Δυνάμεις θα επέμβαιναν για ν’ αποτρέψουν τις συγκρούσεις χωρίς όμως να λάβουν μέρος.
Ο σημαντικότερος όμως όρος της «Ιουλιανής Συνθήκης» ήταν το «Μυστικό Πρωτόκολλο» της (το οποίο ως «μυστικό» αποτελούσε μεν μέρος της αλλά δεν ήταν ανακοινώσιμο). Με το «Μυστικό» αυτό Πρωτόκολλο η Αγγλία, η Γαλλία και η Ρωσία έδιναν στους εαυτούς τους προθεσμία ενός μηνός μέσα στην οποία θα έπρεπε να έχει συμφωνήσει η Οθωμανική Αυτοκρατορία με τους όρους της Συνθήκης (για την πιθανότητα ν’ αρνηθεί η Ελλάδα ούτε λόγος να γίνεται καθώς δεν είχε πλέον καθόλου δύναμη -μετά την απόβαση του Ιμπραήμ στην Πελοππόνησο- για κάτι τέτοιο ακόμα και αν διαφωνούσε).
Με μια πρώτη ματιά η λύση που περιγράφεται στην «Ιουλιανή Συνθήκη» (η οποία επαναλαμβάνει το «Πρωτόκολλο της Πετρούπολης») υπολλείπεται του Ρωσικού σχεδίου του Γενάρη του 1824 το οποίο έμεινε στην Ιστορία σαν «Σχέδιο των τριών τμημάτων» (Με το σχέδιο εκείνο η Ελλάδα χωριζόταν σε τρείς ηγεμονίες φόρου υποτελείς στον Σουλτάνο. Η Ελλάδα θα χωριζόταν στο τμήμα της Πελοππονήσου το οποίο θα περιλάμβανε την Πελοππόνησο και την Κρήτη, στο τμήμα της Ανατολικής Ελλάδας με Αττική, Βοιωτία και Θεσσαλία και σ’ αυτό της Δυτικής Ελλάδας με Αιτωλία, Ακαρνανία και Δ. Ήπειρο. Τα νησιά του Αιγαίου θα απολάμβαναν καθεστώτος αυτονομίας). Αυτή όμως η εκτίμηση είναι λανθασμένη, αφού από τη μια ούτε η Αγγλία (κυρίως) ούτε η Γαλλία συνενούσαν σ’ αυτό το σχέδιο, ενώ αρνητική ήταν και η Αυστρία. Η μόνη ευνοημένη θα ήταν η Ρωσία η οποία θ’ αναλάμβανε ως μεγάλη Χριστιανική Δύναμη (και μάλιστα Ορθόδοξη) την «προστασία» τόσο των Παραδουνάβιων Ηγεμονιών όσο και των Ελληνικών Χωρών (από τις οποίες απουσίαζαν τα νησιά του Ιονίου, η Μακεδονία, η Θράκη και μέρος της Ηπείρου). Καμία άλλη από τις υπόλοιπες Δυνάμεις δεν επιθυμούσε αποδεχόμενη αυτό το σχέδιο να «χαρίσει» τέτοια δύναμη στην Ρωσία.
Οι πολιτικές ισορροπίες το 1827 ήταν τέτοιες που η «Ιουλιανή Συνθήκη» αποτέλεσε την μαγιά της Ανεξαρτησίας του Ελληνικού Κράτους, μιας και εξαιτίας της «σκληρής στάσης» του Σουλτάνου (ο οποίος πόνταρε ότι οι μεταξύ τους διαφορές συμφερόντων θα οδηγούσαν σε διάσπαση του κοινού τους μετώπου) η «Αυτονομία» μετατράπηκε σε «Ανεξαρτησία». Αυτό που ο Σουλτάνος μέσα στην περηφάνεια του και την έπαρση που διακρίνει τους «αρχοντοχωριάτες» είχε αποτύχει να διακρίνει ήταν πώς η ισορροπία δυνάμεων ήταν τέτοια που απέκλειε την οριστική επικράτηση μιας από αυτές έναντι των υπολοίπων. Έτσι το μόνο που τους έμενε ήταν να μείνουν πιστές στην υπογραφή τους και να επιδιώξουν με άλλο τρόπο να πάρουν τον έλεγχο του νέου Ελληνικού Βασιλείου είτε παρέχοντας του χρηματοδότηση, είτε τον Βασιλέα του.
Η ειρωνεία είναι ότι η ιδέα της Ανεξαρτησίας προτάθηκε πρώτη φορά στα 1824 από τον ίδιο τον Μέτερνιχ σαν απάντηση (αντιπερισπασμό) στην Ρωσική πρόταση των τριών τμημάτων. Φυσικά ο Μέτερνιχ υπολόγιζε βάσιμα (εκείνη τη στιγμή τουλάχιστον) ότι στο άκουσμα αυτής της πρότασης η Αγγλία θα αντιδρούσε τόσο έντονα που αυτή θα «καιγόταν» (όπως και έγινε). Ωστόσο ο Μέτερνιχ είχε άθελα του φυτέψει τον σπόρο ο οποίος άρχισε να βλασταίνει σιγά-σιγά από το 1825 και μετά, όταν οι Έλληνες οπλαρχηγοί υπέγραψαν την «Πράξη Υποτέλειας» (μια έκκληση προς την Αγγλία με την οποία της εμπιστεύονταν την τύχη της Επανάστασης) αλλά και τα δάνεια του 1825 & 1826 με τα οποία τα Αγγλικά οικονομικά συμφέροντα εξυπηρετούνταν μόνο μέσω της λύσης της Ανεξαρτησίας (οπότε και θα μπορούσαν ν’ απαιτήσουν την πληρωμή των δανείων).
Βλέπουμε λοιπόν πως όσο μεγαλώνει η κλίμακα στην οποία παίζεται η παρτίδα, τόσο απαραίτητη γίνεται η ρύθμιση των «περιφερειακών θεμάτων» («Ελληνικό Ζήτημα») σε κεντρικό επίπεδο. Στο επίπεδο αυτό δεν είναι απαραίτητη η έκφραση των ίδιων των εμπλεκομένων ειδικά όταν ο ένας παρά το μέγεθος του είναι ουσιαστικά αδύνατος και ο άλλος σπαράζεται από εμφύλιες διαμάχες.
Αν θα ήθελε κάποιος να βρεί αναλογίες μεταξύ των δυο ημερομηνιών οι οποίες απέχουν εκατόν ογδόντα οκτώ (188) χρόνια αυτό θα ήταν σχετικά εύκολο:
- Η Ελλάδα βρίσκεται σ’ αντίστοιχη της τότε κατάστασης (μετά την απόβαση του Ιμπραήμ ο οποίος ήλεγχε εκτός του Ναυπλίου σχεδόν όλη την Πελοππόνησο) και μαστιζόταν από εσωτερικές έριδες (μια λιγότερο οξεία λέξη για όσους δεν ξέρουν Αρχαία Ελληνικά σε σχέση με την «αντιπαλότητα»).
- Οι Άγγλοι οι οποίοι της είχαν δανείσει λεφτά νοιάζονταν κυρίως (όχι όμως αποκλειστικά) για την τύχη της.
- Μια από τις τότε Δυνάμεις ήταν όπως και σήμερα η Ρωσία.
- Ο Μέτερνιχ είχε την ίδια κοσμοθεωρία και την ίδια ιδέα για τον εαυτό του και την αξία του με την Ανατολικογερμανίδα σήμερα Άγκελα Μέρκελ.
- Ο Σουλτάνος είχε την ίδια κουτοπονηριά με τον Αλέξη Τσίπρα και πόνταρε (λανθασμένα όπως γράψαμε παραπάνω) στις αντιπαλότητες των Τριών Προστάτιδων Δυνάμεων παραβλέποντας τα κοινά τους συμφέροντα που αποδείχθηκε ότι ήταν πολύ περισσότερο ισχυρότερα. Η λανθασμένη «ανάγνωση της κατάστασης» τού κόστισε εδάφη και οδήγησε στην επιλογή του «Ανεξάρτητου» Βασιλείου της Ελλάδας.
- Και στις δύο περιπτώσεις τόσο το 1827 όσο και το 2015 η λύση δόθηκε σε «κεντρικό επίπεδο» μέσω τελεσιγράφου («Πρωτόκολλο της Πετρούπολης» και «Ιουλιανή Συνθήκη του Λονδίνου») στους δυο αντιμαχόμενους, οι οποίοι και δεν ερωτήθηκαν σε τίποτε.
Φυσικά τίποτα μέχρι εκείνη την στιγμή δεν εμπόδιζε τους Έλληνες να νοιώθουν χαρούμενοι και υπερήφανοι (ακόμη και αν τελικά σώθηκαν με «έξωθεν παρέμβαση») και τους Οθωμανούς (Τούρκους) να νοιώθουν προδομένοι (αν και αποζημιώνονταν καλά για τα εδάφη και τις περιουσίες που έχαναν).
Γνωρίζοντας την μετέπειτα εξέλιξη των πραγμάτων και τις οικονομικές περιπέτειες του Ελληνικού Βασιλείου (και της Ελληνικής Δημοκρατίας στη συνέχεια) να πληρώσει «τα δάνεια του Αγώνα» καθώς και αυτά που πήρε για να πληρώνει αποζημιώσεις στους Τούρκους (για τα εδάφη που περιήλθαν στο Ελληνικό Κράτος, την ενσωμάτωση της Θεσσαλίας, τον Ελληνο-Τουρκικό πόλεμο του 1897) όπως επίσης και την υποθήκευση των «Εθνικών Γαιών» για την εξασφάλιση των δανειστών˙ δεν μπορούμε να μην νοιώσουμε συμπόνια για τον προδομένο Λαό. Αυτόν που κάποιοι υποτιμητικά αποκαλούσαν τότε (και αργότερα) «πόπολο». Αυτούς που πανηγύριζαν όταν δημοσιεύτηκε η Συνθήκη στις εφημερίδες και συμμετείχαν στις δοξολογίες και τις κάθε τύπου εκδηλώσεις γιατί έβλεπαν πως η Λευτεριά πλησίαζε και θεωρούσαν αφελώς ότι μαζί της θα ερχόταν η Κοινωνική Δικαιοσύνη και η Αυτεξουσιότητα (δηλαδή η δυνατότητα να επιλέξουν οι ίδιοι τον τύπο του Πολιτεύματος). Πιθανότατα να χόρευαν και εκείνοι όπως αυτοί που πανηγύριζαν για το «ΌΧΙ» στην πλατεία Συντάγματος αυτούς που εμείς σήμερα (και όχι εκείνοι τότε) αποκαλούμε «δημοτικούς χορούς» ελπίζοντας σε μια καλύτερη μέρα.
Θεωρούμε ότι δεν χρειάζεται να σας υπενθυμίσουμε το τέλος του κεφαλαίου αυτού της Ιστορίας μας. Όσοι τα γνωρίζετε θα τα θυμηθείτε εύκολα (αν και όχι ευχάριστα) όσοι δεν τα ξέρετε καλά ανοίξτε την 13τομη «Μεγάλη Ιστορία της Ελλάδας» του Γιάνη Κορδάτου να ξεστραβωθείτε (που έλεγε και η μάνα μου). Το μόνο που έχουμε να σημειώσουμε είναι πως όπως φαίνεται η Ιστορία είναι πολύ μεγάλη πουτάνα και επαναλαμβάνεται ξεδιάντροπα με τον ίδιο τρόπο αποδεικνύοντας μας πως όσο μεγάλη (πλούσια) Ιστορία έχουμε τόσο αν-Ιστόρητοι είμαστε.
Υ.Γ. Για όσους αποθαρρυνθούν από τον όγκο της Ιστορίας του Κορδάτου (χρειάζεται ένα 6μηνο όχι εντατικού διαβάσματος) τους δίνουμε την συνέχεια. Μετά την ανακήρυξη της Ανεξαρτησίας μας έστειλαν τον Ι. Καποδίστρια (ο οποίος ήταν «παρένθετο πρόσωπο» του Τσάρου) για να μας εκσυγχρονίσει και να μας κυβερνήσει. Ο Καποδίστριας ήταν ο Σημίτης της εποχής του (και οι δυο είχαν πολύ μεγάλη ιδέα για τους εαυτούς τους). Τον Καποδίστρια διαδέχτηκε ο Βαυαρός Όθων ο οποίος δυστυχώς σαν προσωπικότητα ταιριάζει με πολλούς (αν όχι όλους) από τους «φελλούς» πολιτικούς της Νεώτερης Ελλάδας, γι’ αυτό και δεν δίνουμε κάποια συγκεκριμένη αντιστοιχία.
13 Ιούλη 2015
παρατηρητής 1.
