Αυτό συμβαίνει όχι μόνον επειδή τα λεφτά που μοιράζουν οι δυο διοργανώσεις είναι πολλά (ειδικά για τις Ελληνικές ομάδες) αλλά για έναν διαφορετικό λόγο τον οποίο θα αναλύσω παρακάτω. Στην εισαγωγή σημείωσα πως μέχρι και τις αλλαγές στις Ευρωπαϊκές Διοργανώσεις η ανάδειξη του Πρωταθλητή σε κάθε χώρα είχε σχέση με την πιστοποίηση της ανωτερότητας του καλύτερου εκ των συμμετεχόντων, είχε δηλαδή σχέση με το κύρος και όχι με τα λεφτά αφού η συντήρηση των ομάδων ήταν έργο πλούσιων και επιχειρηματικά επιτυχημένων οπαδών τους. Όλα αυτά όμως άλλαξαν από την στιγμή που οι Ευρωπαϊκές Διοργανώσεις έγιναν καθαρά εμπορικό προϊόν για τις πολυεθνικές που διαφημίζονται σ’ αυτές προς τέρψη της UEFA και των ομάδων που συμμετέχουν σ’ αυτές.
Πλέον η ανάδειξη του Πρωταθλητή (εξαιτίας και της ποσόστωσης που υπάρχει με βάση την βαθμολογία των χωρών από την UEFA) επηρεάζει θετικά ή αρνητικά την οικονομική κατάσταση των ομάδων που κάνουν πρωταθλητισμό. Συνεπώς κάθε εύνοια (με οποιονδήποτε τρόπο) προς έναν εκ των συμμετεχόντων έχει σαφώς μεγαλύτερες επιπτώσεις απ’ ότι στο παρελθόν όταν αντιστοιχούσε «απλώς» σ’ ένα χαμένο πρωτάθλημα. Έχει προταθεί σαν λύση για την αντιμετώπιση της εύνοιας που κατά περιόδους έχουν κάποιες ομάδες (τα τελευταία χρόνια σχεδόν αποκλειστικά ο Γαύρος) η κατάργηση του «επαγγελματικού αθλητισμού». Από αυτούς που υποστηρίζουν το συγκεκριμένο μέτρο δεν γίνεται επαρκώς κατανοητό ότι το πρόβλημα υφίσταται εξαιτίας των χρημάτων που μοιράζει η UEFA στις ομάδες που συμμετέχουν στις διοργανώσεις της. Είναι πλέον δυνατό ο ιδιοκτήτης μιας Π.Α.Ε. να πάρει πίσω κάποια από τα λεφτά που βάζει στην ομάδα του. Έτσι «φυσιολογικά» περάσαμε από τους παράγοντες τύπου Βαρδινογιάννη, Μπάρλου και Γουλανδρή σε παράγοντες τύπου Κόκκαλη και Μαρινάκη.
Αν θέλουμε να λύσουμε το πρόβλημα αυτό πρέπει να γίνει με όρους της αγοράς (οικονομίας). Με αυτό δεν εννοούμε μόνο την επιβολή συγκεκριμένων τρόπων λειτουργίας και ελέγχου αλλά κάτι περισσότερο όπως την αλλαγή του τρόπου αντιμετώπισης των Πρωταθλημάτων ποδοσφαίρου και μπάσκετ. Ο μόνος τρόπος για να δούμε πραγματική καλυτέρευση στο Πρωτάθλημα και ν’ αποκατασταθεί κάπως η αξιοπιστία του είναι να το αντιμετωπίζουμε σαν έναν διαγωνισμό ανάθεσης δημοσίου έργου. Είναι σαν οι 16 ομάδες της Α’ Εθνικής να είναι 16 κατασκευαστικές εταιρείες διαφόρων μεγεθών. Μόνον οι μεγαλύτερες από αυτές είναι σε θέση ν’ αναλάβουν το μεγάλο έργο (την κατάκτηση του Πρωταθλήματος). Οι υπόλοιπες πλασάρονται όσο καλύτερα μπορούν προκειμένου στην πορεία (στα επόμενα Πρωταθλήματα) να έχουν καλύτερα αποτελέσματα.
Μέχρι τώρα γνωρίζουμε ότι μια από τις μεγάλες κατασκευαστικές συμπράττει άμεσα με κάποιες από τις μικρότερες κατασκευαστικές εταιρείες ελέγχοντας και κατευθύνοντας την δραστηριότητα τους. Επιπρόσθετα διαπλέκεται με τους δημόσιους υπαλλήλους οι οποίοι είναι υπεύθυνοι για την διενέργεια του διαγωνισμού καταφέρνοντας έτσι όλες οι κρίσιμες αποφάσεις που λαμβάνουν αυτοί να την ευνοούν. Έτσι στην πάροδο των χρόνων έχει αποκτήσει ιδιαίτερα προνομιακή πρόσβαση σε δουλειές στο εξωτερικό (CHAMPIONS LEAGUE) για τη συμμετοχή στις οποίες απαραίτητη προϋπόθεση είναι να έχουν κερδίσει την ανάθεση (Πρωτάθλημα) στην χώρα τους. Συνεπώς μέσω του πλεονεκτήματος που έχει αποκτήσει εξαιτίας της συνεχούς ανάθεσης σ’ αυτή του εγχώριου δημοσίου έργου (το οποίο αποτελεί προϋπόθεση για την συμμετοχή σε δουλειές του εξωτερικού) η συγκεκριμένη κατασκευαστική σωρεύει κεφάλαια σε βάρος των υπολοίπων ανταγωνιστών της που έχουν τον ίδιο σκοπό (πρωταθλητισμό) ενώ την ίδια στιγμή δημιουργεί νοσηρό κλίμα εντός της χώρας.
Εκτός των προφανών επιπτώσεων οι οποίες είναι τόσο οικονομικές (οι επιπτώσεις στους ανταγωνιστές της) όσο και δομικές (σχετίζονται δηλαδή με την λειτουργία του συστήματος π.χ. καταστρατήγηση του «ελεύθερου ανταγωνισμού») υπάρχουν και λιγότερο προφανείς επιπτώσεις ηθικής υφής. Αυτές έχουν να κάνουν με το κλίμα σήψης και απαξίωσης που δημιουργείται από την συνεχή επικράτηση της ίδιας κατασκευαστικής εταιρείας με την ανοχή του Κράτους το οποίο (πρακτικά) κωφεύει στα όποια παράπονα κάνουν οι ανταγωνιστές της προστατεύοντας την. Υφίσταται δηλαδή ζημιά και το «Δημόσιο Συμφέρον» όπως και αν το θεωρήσουμε, είτε από την οικονομική πλευρά του (δημιουργία μονοπωλίου) είτε από την ηθική του (ηθελημένη ανικανότητα του Κράτους να επιβάλλει καθεστώς ισονομίας). Η χειρότερη όμως επίπτωση είναι η εδραίωση του αισθήματος της ματαιότητας αφού οι υπόλοιποι βλέποντας την αδιατάρακτη συνέχιση της δράσης της θεωρούν μάταια την όποια αντίδραση/αντίσταση περιοριζόμενοι στο ν’ ανταγωνίζονται μεταξύ τους για τις υπόλοιπες «προνομιούχες θέσεις». Βέβαια από θεωρητικής άποψης ελλοχεύει ο κίνδυνος κάποια στιγμή να υπάρξει έντονη αντίδραση η οποία δεν θα μείνει μόνο στα λόγια αλλά θα πάρει πιο βίαιες μορφές. Ο κίνδυνος αυτός αν και υπαρκτός δεν είναι μεγάλος. Ωστόσο δεδομένου του τέλματος στο οποίο έχει περιέλθει η συγκεκριμένη οικονομική δραστηριότητα (ανάθεση μεγάλου δημοσίου έργου) εξαιτίας της συνεχούς προνομιακής μεταχείρισης της μιας εκ των εταιρειών η βίαιη αντίδραση θ’ αποτελούσε ενδεχομένως μια λύση, η οποία θα ξύπναγε το σύστημα θέτοντας το προ των ευθυνών του.
Το κακό με όσα ανέφερα παραπάνω είναι όχι μόνο ότι δεν είναι στη σφαίρα της φαντασίας, αλλά και ότι τα ζούμε καθημερινά. Το ακόμη όμως χειρότερο είναι ότι όχι μόνο το πρόβλημα δεν αντιμετωπίζεται για ότι όντως είναι (παραβίαση του ανταγωνισμού και δημιουργία μονοπωλίου) αλλά γίνεται προσπάθεια να εξωραϊστεί κιόλας. Η προσπάθεια εξωραϊσμού του γίνεται και από τις δύο πλευρές (αυτή του Γαύρου αλλά και των επικριτών του) με το ίδιο (κυρίως) επιχείρημα το οποίο χρησιμοποιείται για να νομιμοποιήσει διαφορετικούς εντέλει ισχυρισμούς. Το επιχείρημα αυτό είναι το γνωστό σε όλους μας: «Μα γιατί κάνετε έτσι για ένα παιχνίδι;».
Οι υπερασπιστές του σημερινού συστήματος το επικαλούνται για να δείξουν ότι οι αντιδράσεις των υπολοίπων είναι τουλάχιστον υπερβολικές. Οι κατήγοροι του το χρησιμοποιούν για να δείξουν ότι ακριβώς γι’ αυτό τον λόγο ο Γαύρος δεν πρέπει να είναι μονοφαγάς. Και οι δυο πλευρές όμως αγνοούν (ή θέλουν να αγνοούν) ότι οποιοδήποτε ομαδικό άθλημα προσομοιώνει τον πόλεμο, στον οποίο σημασία έχει η τελική επικράτηση έναντι του αντιπάλου η οποία μπορεί να φτάνει μέχρι την τελική εκμηδένιση του. Αντίστοιχα τ’ ατομικά αθλήματα σχετίζονται με την επίδειξη των δεξιοτήτων του πολεμιστή (π.χ. τρέξιμο, ρίψεις, άλματα) και την ανάδειξη του καλύτερου εξ’ αυτών. Συνεπώς το επιχείρημα περί παιχνιδιού αποτελεί αφενός μια συγκάλυψη της πραγματικής φύσης της αναμέτρησης και αφετέρου μια προσπάθεια επιβολής μιας ηθικολογίας άσχετης και ανάρμοστης με το αντικείμενο. Αφού λοιπόν τα ομαδικά αθλήματα προσομοιώνουν τον πόλεμο και την επικράτηση σ’ αυτόν πρέπει οι συμμετέχοντες στο Πρωτάθλημα να κατανοήσουν ότι όσο μένουν στα τελεσίγραφα (ανακοινώσεις) τα οποία δεν συνοδεύονται από τις αντίστοιχες δυναμικές ενέργειες που υπονοούν η κατάσταση θα παραμένει ίδια και απαράλλαχτη.
Σημείωση: Στο μπάσκετ τα προβλήματα είναι σχεδόν τα ίδια αν και δημιουργούνται από διαφορετικές αιτίες. Είναι όπως και στην εξέλιξη των ειδών όταν σε δύο είδη εμφανίζονται οι ίδιες αλλαγές αν και αναπτύχθηκαν εξαιτίας διαφορετικών αναγκών. Τα προβλήματα που δημιουργούνται στο ποδόσφαιρο εξαιτίας των πολλών χρημάτων που μοιράζει η UEFA στις ομάδες που συμμετέχουν στις διοργανώσεις της δημιουργούνται από την ανάποδη εξαιτίας των κλειστών (εγγυημένων) συμβολαίων της Ευρωλίγκας στο μπάσκετ. Τα συμβόλαια αυτά δεν δίνονται μόνο στις κατά τεκμήριο καλύτερες ομάδες στην Ευρώπη αλλά και στις καλύτερες ομάδες χωρών που ενδιαφέρουν (για οποιονδήποτε λόγο) τον διοργανωτή. Το μέγεθος της αγοράς που αντιστοιχεί σε κάθε χώρα είναι μια εκ των παραμέτρων που λαμβάνονται υπ’ όψη. Συνεπώς η λύση που πρότεινα παραπάνω δεν θα έχει τα ίδια αποτελέσματα ειδικά όσο θα ισχύει το σύστημα με τα «κλειστά συμβόλαια» ή εναλλακτικά όσο θα υφίσταται η Ευρωλίγκα όπως είναι σήμερα.
19 Γενάρη 2016
παρατηρητήριο.
