Αν εξαιρέσει κάποιος τα άρθρα και τα σχόλια -τα οποία ήταν ήδη σε κάποιο βαθμό γνωστά- η αξία του βιβλίου έγκειται στα δύο αδημοσίευτα μέχρι την έκδοση του βιβλίου υπομνήματα που αυτό περιέχει. Ωστόσο ακόμη και στα άρθρα και τα σχόλια του διάσημου πλέον στην Χώρα μας οικονομολόγου υπάρχουν χρήσιμα για όλους μας σημεία τα οποία και θα παραθέσουμε παρακάτω. Το βιβλίο τιμάται στα 9,80 Ευρώ (τελική τιμή) αν αγοραστεί από το κεντρικό βιβλιοπωλείο των εκδόσεων «ΠΑΤΑΚΗ» που βρίσκεται δίπλα στην Ζωοδόχο Πηγή (Γενναδίου & Ακαδημίας).
Η παρουσίαση των σημαντικότερων σημείων του βιβλίου θα γίνει σε 3 μέρη. Η έκταση κάθε μέρους είναι ανόμοια καθώς μαζί με τον σύντομο σχολιασμό παρατίθενται και τα παρουσιαζόμενα αποσπάσματα, τα οποία καλό θα ήταν να διαβαστούν με προσοχή γιατί είναι εξόχως ενδιαφέροντα.
Πριν προχωρήσω στην παρουσίαση των σημείων που έχουν πράγματι ενδιαφέρον (παρακάμπτοντας τον λιβανωτό τύπου Κετσετζόγλου στον Τίγρη του Γκαλμπρέιθ για Τσίπρα-Βαρουφάκη) πρέπει να σημειώσω ότι στ’ αποσπάσματα που ακολουθούν δεν υπάρχει τίποτα που να μην είχε γραφτεί στην ιστοσελίδα αυτή και ειδικά στην σειρά «ΠΡΑΚΤΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ». Όσα γράφτηκαν από του χέρι του υιού Γκαλμπρέιθ αποτελούν την πλήρη επιβεβαίωση μας.
1. Σχετικά με το μέγεθος των κρατών και των αγορών.
Στην σελίδα 49 ο Γκαλμπρέιθ επισημαίνει:
«Σε ένα επιτυχημένο χρηματοοικονομικό σύστημα πρέπει να υπάρχει ένα κράτος μεγαλύτερο από οποιαδήποτε αγορά.»
Μετά από δύο φράσεις γράφει για την Ε.Ε.:
«Η Ευρώπη κατέβαλε τεράστιες προσπάθειες για να δημιουργήσει μια «ενιαία αγορά» χωρίς να μεγεθύνει οποιοδήποτε κράτος και προσποιούμενη ταυτόχρονα ότι η Κεντρική Τράπεζα δεν μπορεί να παρέχει νέο χρήμα στο σύστημα. Με αυτό τον τρόπο, δημιούργησε αγορές μεγαλύτερες από τα κράτη και κράτη με αφόρητο χρέος, που τώρα τα αφανίζει.»
Δεν πιστεύω ότι χρειάζονται ιδιαίτερα σχόλια για τα παραπάνω αποσπάσματα. Όλα στην οικονομία είναι θέμα μεγέθους. Αν δεν θέλεις να γίνεσαι έρμαιο των αγορών πρέπει το μέγεθος σου να είναι μεγαλύτερο από το σύνολο των αγορών. Στο κάτω-κάτω ο ισχυρότερος επιβάλλει τους όρους του.
Το δεύτερο απόσπασμα εξηγεί επιγραμματικά το πρόβλημα της Ε.Ε., το οποίο δεν είναι μόνο οικονομικού αλλά κύρια πολιτικού τύπου. Γιατί αν είχε προχωρήσει περισσότερο η έτσι κι αλλιώς απαιτητική «πολιτική ενοποίηση» της Ε.Ε. θα μπορούσε να θεωρεί τον εαυτό της σαν ενιαίο κράτος λαμβάνοντας τις απαραίτητες οικονομικές αποφάσεις. Όσο για την οικονομική ενοποίηση αυτή έμεινε μετέωρη από την στιγμή που η Ε.Κ.Τ. χρειάζεται να παζαρέψει με τους ισχυρούς για να ρίξει νέο χρήμα στην κυκλοφορία.
2. Όταν οι περιστάσεις αλλάζουν.
Η φράση που ακολουθεί από την σελίδα 52 δεν χρειάζεται κανέναν σχολιασμό και θα μπορούσε ν’ αποτελεί το επιστέγασμα ζωής του συγγραφέα (και όχι μόνο):
«Αλλά όταν οι περιστάσεις αλλάζουν, οι λαμπρές ελπίδες μιας εποχής είναι επιρρεπείς στη συντριβή καθώς προσγειώνονται στην πραγματικότητα.»
3. Ο Γκαλμπρέιθ ενημερώνει τους Αμερικανούς.
Το απόσπασμα που ακολουθεί από την σελίδα 86 πρέπει να διαβαστεί σε σχέση με την χρονική περίοδο στην οποία γράφτηκε (8 Φλεβάρη 2015). Είναι μέρος ενός e-mailτου Γκαλμπρέιθ προς την Σάρα Ράσκιν την Αναπληρώτρια Υπουργό οικονομικών των Η.Π.Α. στην οποία ο συγγραφέας έστελνε συχνά-πυκνά πληροφορίες για να την κρατά ενήμερη «από τα μέσα». Αν το απόσπασμα διαβαστεί σήμερα (μετά από όσα έχουν συμβεί) θα φανεί σαν να το έγραψε ένα αφελές 15χρονο παιδί ή όπως θα έλεγαν και κάποιοι κακεντρεχείς αποδεικνύει ότι κάποιοι Αμερικανοί είναι στο πνεύμα τουλάχιστον «Αμερικανάκια».
«3. Η βάση αυτή της υποστήριξης είναι απλή: η νέα κυβέρνηση αποκατέστησε την αξιοπρέπεια και ο λαός αισθάνεται υπερήφανος γι’ αυτό. Οι πρακτικές συνέπειες στο εξωτερικό μέτωπο είναι επίσης σαφείς. Η κυβέρνηση δεν πρόκειται και –λόγω της φύσης των δεσμεύσεων της και της θέσης της- δεν μπορεί να καμφθεί. Δεν θα ενδώσει στις έντονες πιέσεις, που προέρχονται από τη Γερμανία και αλλού, να κάνει ότι έκαναν όλες σχεδόν οι κυβερνήσεις άλλων χωρών σε κρίση, συγκεκριμένα να προδώσει τους ψηφοφόρους της και να δεχτεί τους προηγούμενους όρους, με κέρδος το αμφίβολο προνόμιο να παραμείνει στην εξουσία για λίγο ακόμα, ηθικά και πολιτικά ντροπιασμένη. Οπότε αυτό δεν θα συμβεί.»
Το επόμενο απόσπασμα από την σελίδα 87 είναι από το ίδιο e-mail αναφορά του Γκαλμπρέιθ στην Ράσκιν και έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον καθώς είναι αποκαλυπτικό των σχέσεων που υπάρχουν αναμεταξύ κρατών και Διεθνών Οργανισμών.
«…και ότι το Δ.Ν.Τ. είναι ενδεχομένως ο δεύτερος καλύτερος σύμμαχος, εν μέρει λόγω της επιρροής που ασκούν σ’ αυτό η κυβέρνηση των Η.Π.Α. και το Κογκρέσσο.»
Σημείωση: Ο πρώτος καλύτερος σύμμαχος της Ελλάδας είναι σύμφωνα με τον Γκαλμπρέιθ η κυβέρνηση των Η.Π.Α.
4. Η υποσχετική (scrip) ως «παράλληλο» νόμισμα.
Στις σελίδες 169-170 ο Γκαλμπρέιθ δίνει κάποιες πολύ ενδιαφέρουσες ιστορικές και οικονομικές πληροφορίες υπενθυμίζοντας μας ότι υπάρχουν εύκολες λύσεις οι οποίες «πατάνε» πάνω σε καθιερωμένους από αιώνες τρόπους συναλλαγών. Μια λύση είναι η υποσχετική (scrip) η οποία στην πράξη λειτουργεί όπως το γραμμάτιο και η συναλλαγματική (για την ώρα δεν μας απασχολούν οι επιμέρους διαφορές τους).
«Όσον αφορά το παράλληλο νόμισμα, ένα παράλληλο νόμισμα είναι βασικά μια υποσχετική (scrip). Το scrip είναι κάτι που έχει παρελθόν στις Ηνωμένες Πολιτείες, ειδικότερα στην Ύφεση. Χρησιμοποιήθηκε ευρύτατα από αμερικανικές πόλεις, και θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί από τις περιφερειακές και τις τοπικές αρχές στην Ευρώπη. Ο τρόπος που λειτούργησε ήταν ο εξής: εξέδιδες μια πληρωμή, βασικά ένα IOU, ένα έγγραφο αναγνώρισης χρέους (I Owe yoU), που ήταν εργαλείο χρέους, το οποίο απέδιδε επιτόκια –ας πούμε 5%- πληρωτέο έπειτα από δύο χρόνια˙ έτσι, κάτι που εκδόθηκε το 1934 μπορούσε να ρευστοποιηθεί το 1936 με απόδοση 5%. Αλλά η πόλη το δεχόταν επίσης ως πληρωμή φόρων. Το αποτέλεσμα ήταν να κυκλοφορεί το scrip αρκετές φορές την ίδια την ημέρα της έκδοσης του και να επιστρέφει ως πληρωμή ανεξόφλητων φόρων. Ήταν πολύ χρήσιμο και βοήθησε όσους είχαν καθυστερούμενους φόρους να τους πληρώσουν. Μπορεί να το αγόραζαν με έκπτωση και να το επέστρεφαν αμέσως στις φορολογικές αρχές για να κλείσουν τους λογαριασμούς τους˙ το scrip βοήθησε τις πόλεις να συνεχίσουν τη λειτουργία τους, να πληρώνουν όλες τις υπηρεσίες τους, τους εργαζόμενους και τους προμηθευτές τους, οι οποίοι το αποδέχονταν επειδή και οι ίδιοι μπορούσαν να το χρησιμοποιήσουν για να εξοφλήσουν φόρους.
Έτσι το εργαλείο χρέους εξελίχθηκε σε μέσο συναλλαγών. Στην πραγματικότητα ελάχιστες από αυτές τις υποσχετικές παρέμεναν ανεξόφλητες κατά την ημερομηνία λήξης και, καθώς είχαν εξοφληθεί συντομότερα από την ημερομηνία καταβολής του τόκου, οι οφειλόμενοι τόκοι ήταν επίσης ελάχιστοι.»
Το παραπάνω απόσπασμα περιγράφει αναλυτικά τη λειτουργία της υποσχετικής, η οποία όπως σημείωσα εισαγωγικά λειτουργεί κυρίως σαν την γνωστή μας συναλλαγματική. Αυτό που πρέπει να έχετε υπόψη σας ξαναδιαβάζοντας το παραπάνω απόσπασμα είναι πως ο τόκος είναι η ανταμοιβή σας για να διακρατήσετε το χρεόγραφο χωρίς να το (προ)εξοφλήσετε πριν την ημερομηνία λήξης του.Στην περίπτωση όμως που το κάνετε (δηλαδή το προεξοφλήσετε) η «ποινή» σας είναι ανάλογη του χρόνου που υπολείπεται ως την ημερομηνία λήξης του.
Έτσι υποσχετική ονομαστικής αξίας 100 Ευρώ η οποία θ’ απέφερε μετά από δύο χρόνια στον κομιστή της 105, την πρώτη ημέρα κυκλοφορίας της (ημερομηνία έκδοσης της) θα προεξοφλούνταν για περισσότερα από 100 και λιγότερα από 105 Ευρώ, προκειμένου ο νέος κάτοχος της (αυτός που την προεξόφλησε) να έχει κάποιο κέρδος.
Όσο πιο κοντά πλησιάζουμε στην ημερομηνία λήξης της τόσο λιγότερο αξίζει η προεξόφληση της. Φυσικά η τιμή προεξόφλησης της (το προεξοφλητικό επιτόκιο) είναι ανάλογο εκτός του χρόνου που υπολείπεται ως την λήξη της και της υπόληψης του εκδότη, ενώ μπορεί να επηρεαστεί και από τις οικονομικές συνθήκες εκείνης της στιγμής τόσο της αγοράς όσο και του κομιστή (κατόχου) της. Σε κάθε περίπτωση το προεξοφλητικό επιτόκιο είναι αποτέλεσμα διαπραγμάτευσης.
Γενικό σχόλιο.
Ο ρόλος του υιού Γκαλμπρέιθ όπως αβίαστα προκύπτει από όλο το «βιβλίο» δεν ήταν μόνο αυτός του ειδικού συμβούλου/εμπειρογνώμονα σχετικά με τις διαδικασίες που θα έπρεπε ν’ ακολουθηθούν μετά την έξοδο της Ελλάδας από το Ευρώ. Ήταν πολύ περισσότερο αυτός του «συνδέσμου» με την Αμερικάνικη κυβέρνηση από την οποία η κυβέρνηση Τσίπρα ανέμενε κάτι περισσότερο από ηθική στήριξη και άσκηση πίεσης στην Ε.Ε. (Γερμανία-Γαλλία).
Όπως γνωρίζουμε η στήριξη αυτή τελικά δεν ευοδώθηκε, οδηγώντας τελικά στην «παράδοση» τόσο της Κυβέρνησης όσο και της Χώρας στους δανειστές. Απ’ ότι φαίνεται (και όπως άλλωστε το είχαμε γράψει εδώ και καιρό) οι «Μεγάλες Δυνάμεις» φαίνεται να σέβονται ακόμη σε μεγάλοπ βαθμό την συμφωνία της Γιάλτας με την οποία χωρίστηκε η υδρόγειος σε οικόπεδα/σφαίρες επιρροής. Έτσι ούτε η Ρωσία, ούτε η Κίνα, ούτε η BRICS(Ρωσία, Ν. Αφρική, Βραζιλία, Ινδία, Κίνα), ούτε οι Η.Π.Α. προσέτρεξαν σε βοήθεια της ατυχησάσης και σε κίνδυνο Ελλάδας∙ παρά την άφησαν έρμαιο στα χέρια («νύχια») της Ε.Ε. (Γερμανίας).
ΤΕΛΟΣ Α’ ΜΕΡΟΥΣ
21 Ιούλη 2016
παρατηρητής 1.
