Ακολουθεί η παραβολή του κειμένου και με πλάγια γράμματα ο σχολιασμός μου.
Για δεκαετίες, το οικονομικό δόγμα του Παγκόσμιου Βορρά υπήρξε το κυρίαρχο υπόδειγμα: μια Οικονομία της Αγοράς βασισμένη στην απορρύθμιση και συρρίκνωση του κράτους πρόνοιας, τη χρηματοπιστωτική υπεροχή, την ελεύθερη ροή κεφαλαίων και πάνω απ’ όλα την κατανάλωση.
Η απορρύθμιση του «Κράτους Πρόνοιας» προκειμένου ο Ιδιωτικός Τομέας να καλύψει το κενό αφορά μόνο την Νέο-Φιλελεύθερη προσέγγιση και όχι την ίδια ην «Οικονομία της Αγοράς».
Αντίθετα, ο Παγκόσμιος Νότος συχνά αντιμετωπιζόταν ως μια δεξαμενή φθηνής εργασίας ή ως απλός παραγωγός πρώτων υλών.
Ο «Παγκόσμιος Νότος» λόγω των διαφορετικών πολιτισμικών παραδόσεων του δεν θα μπορούσε ν’ αντιμετωπιστεί διαφορετικά.
Σήμερα, αυτή η διπολική αντίληψη καταρρέει. Παρακολουθούμε μια θεμελιώδη μετάθεση του παγκόσμιου οικονομικού βάρους. Το μέλλον δεν ανήκει πλέον στις κορεσμένες και χρηματοπιστωτικά υπερφορτωμένες οικονομίες του Βορρά, αλλά στις δυναμικές, παραγωγικά προσανατολισμένες και αναπτυσσόμενες οικονομίες του Νότου. Η «Οικονομία της Παραγωγής» -η οποία δίνει έμφαση στην κρατικά υποστηριζόμενη βιομηχανική πολιτική, την επένδυση σε υποδομές, την κατασκευή και τη διαχείριση πόρων- αναδεικνύεται ως το πιο ανθεκτικό και βιώσιμο μοντέλο για τον 21ο αιώνα.
Η συγκεκριμένη παράγραφος περιλαμβάνει μια σειρά από αφορισμούς τους οποίους θα εξετάσουμε παρακάτω αναλυτικά.
Η μετάβαση αυτή δεν είναι μόνο ποσοτική (μεγαλύτερο ΑΕΠ). Είναι και ποιοτική, σηματοδοτώντας μια επιστροφή στις βασικές αρχές της πραγματικής αξίας. Ενώ ο Βορράς εξαρτάται από τον χρηματοπιστωτικό δανεισμό και τη διαχείριση περιουσιακών στοιχείων, ο Νότος χτίζει το μέλλον του πάνω σε απτές, παραγωγικές ικανότητες. Το μέλλον της παγκόσμιας οικονομίας θα γραφτεί από τις χώρες που παράγουν, όχι από αυτές που απλώς καταναλώνουν.
Η φράση «Η μετάβαση αυτή δεν είναι μόνο ποσοτική (μεγαλύτερο Α.Ε.Π.)» είναι προβληματική γιατί καμία χώρα του «Παγκόσμιου Νότου» δεν έχει μεγαλύτερο κατά κεφαλήν Α.Ε.Π. από οποιαδήποτε χώρα του G7. Τώρα αν εννοεί τον ρυθμό αύξησης του Α.Ε.Π. εκεί τα νούμερα τον δικαιώνουν όμως μόνο και μόνο επειδή οι χώρες του Παγκόσμιου Νότου είναι τόσο πίσω που τους δίνει χώρο για άλματα.
Η δεύτερη φράση «Είναι και ποιοτική, σηματοδοτώντας μια επιστροφή στις βασικές αρχές της πραγματικής αξίας.» είναι από οικονομικής άποψης ακαταλαβίστικη.
Συνεχίζοντας υποστηρίζει ότι «…ο Νότος χτίζει το μέλλον του πάνω σε απτές, παραγωγικές ικανότητες. Το μέλλον της παγκόσμιας οικονομίας θα γραφτεί από τις χώρες που παράγουν, όχι από αυτές που απλώς καταναλώνουν.». Οι «παραγωγικές δυνατότητες» του Νότου είναι αυτές που εξυπηρετούν την κατανάλωση του Βορρά. Επιπλέον, οι «παραγωγικές δυνατότητες του Νότου» αναπτύσσονται μέσω των επενδύσεων και της μεταφοράς τεχνογνωσίας από τον Βορρά.
Τέλος η φράση «Το μέλλον της παγκόσμιας οικονομίας θα γραφτεί από τις χώρες που παράγουν, όχι από αυτές που απλώς καταναλώνουν.» είναι απλοϊκή καθώς «οι χώρες που παράγουν» παράγουν για λογαριασμό αυτών που καταναλώνουν μιας και η εσωτερική τους αγορά δεν είναι ανεπτυγμένη.
Το μοντέλο του Παγκόσμιου Βορρά -το οποίο επικράτησε μετά τον Ψυχρό Πόλεμο- αγγίζει τα διαρθρωτικά του όρια, παρουσιάζοντας τρία σοβαρά ρήγματα:
1. Για πολλές ανεπτυγμένες χώρες, η ανάπτυξη έχει αποσυνδεθεί από την πραγματική παραγωγικότητα. Αυτό που έχει αναπτυχθεί είναι το μοντέλο του rentier (του εισοδηματία), με τα κέρδη προέρχονται από την ιδιοκτησία περιουσιακών στοιχείων, τα ακίνητα, τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας και τη διαχείριση του χρέους, αντί από την κατασκευή ή την ουσιαστική καινοτομία.
Συστημική ευθραυστότητα: Η υπερβολική εξάρτηση από τις χρηματοπιστωτικές αγορές οδήγησε σε συστημική αστάθεια, με αποκορύφωμα την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2008.
Στασιμότητα μισθών: Καθώς τα εταιρικά κέρδη διοχετεύονται στη χρηματοοικονομική κερδοσκοπία και όχι στην επένδυση σε εργατικό δυναμικό ή παραγωγικές υποδομές, οι πραγματικοί μισθοί για τη μεσαία τάξη έχουν μείνει στάσιμοι, τροφοδοτώντας την πολιτική πόλωση και τον λαϊκισμό.
2. Η μαζική ανάθεση της μεταποίησης στο εξωτερικό, για βραχυπρόθεσμη βελτιστοποίηση των κερδών, ελαχιστοποίησε την παραγωγική ικανότητα πολλών χωρών του Βορρά. Η εξάρτηση από την «just-in-time» παραγωγή, αν και αποδοτική σε συνθήκες ειρήνης, αποδείχθηκε στρατηγική αδυναμία.
Στρατηγική εξάρτηση: Η πανδημία COVID-19, ο πόλεμος στην Ουκρανία και οι εμπορικές εντάσεις αποκάλυψαν την κρίσιμη εξάρτηση του Βορρά από τον Νότο για τα πάντα: από ημιαγωγούς και φαρμακευτικά προϊόντα μέχρι βασικά καταναλωτικά αγαθά. Η ασφάλεια της εφοδιαστικής αλυσίδας έγινε πλέον πρωταρχικό ζήτημα εθνικής ασφάλειας.
3. Ο Παγκόσμιος Βορράς αντιμετωπίζει μια άνευ προηγουμένου δημογραφική πρόκληση: γήρανση του πληθυσμού και συρρίκνωση του εργατικού δυναμικού. Αυτή η τάση επιβαρύνει τα συστήματα κοινωνικής ασφάλισης και υγείας και, το σημαντικότερο, θέτει ένα φυσικό όριο στη μελλοντική επέκταση της κατανάλωσης και της παραγωγικότητας.
Προκειμένου να υποστηρίξει την θέση του ο Ζαφειρόπουλος αναφέρει 3 «ρήγματα» του οικονομικού μοντέλου του «Παγκόσμιου Βορρά». Η κριτική όσων υποστηρίζει είναι εν μέρει προβληματική καθώς χρησιμοποιεί όρους όπως «πραγματική παραγωγικότητα» που προφανώς έχουν νόημα μόνο για τον ίδιο. Ωστόσο, πρέπει να έχουμε πάντα υπόψη μας πως ο Βορράς εξαιτίας του ανώτερου μορφωτικού του επιπέδου παράγει περισσότερο τεχνολογική γνώση παρά τα ίδια τα τεχνολογικά προϊόντα τα οποία λόγω του «συγκριτικού πλεονεκτήματος» παράγει στον Νότο.
Επιπλέον, όσα αναφέρει για «συστημική ευθραυστότητα» και «στασιμότητα μισθών» είναι εν μέρει προϊόντα του μετασχηματισμού μιας οικονομίας από «παραγωγική» σε «καταναλωτική και παροχής υπηρεσιών» (Τριτογενής Τομέας) και εν μέρει στην ψυχολογία των κεφαλαιούχων (βιομηχάνων, επενδυτών) που δρουν όπως δρουν και όχι στο ίδιο το οικονομικό μοντέλο.
«Η μαζική ανάθεση της μεταποίησης στο εξωτερικό» μπορεί να «ελαχιστοποίησε την παραγωγική ικανότητα πολλών χωρών του Βορρά» αλλά αυτή οφείλεται αποκλειστικά στο «συγκριτικό πλεονέκτημα» του Ρικάρντο, το οποίο όπως έχει δείξει η Οικονομική Ιστορία είναι ταυτόχρονα ευλογία και κατάρα.
Οικονομία της συνταξιοδότησης: Πολλές δυτικές χώρες μετατρέπονται σε «οικονομίες συνταξιοδότησης», όπου ένα αυξανόμενο ποσοστό του ΑΕΠ δίδεται στη φροντίδα και τη συνταξιοδότηση, αντί για παραγωγικές επενδύσεις.
Αυτό που ο Ζαφειρόπουλος ονομάζει «Οικονομία της συνταξιοδότησης» είναι η φυσική συνέπεια μιας ανεπτυγμένης οικονομίας η οποία χαρακτηρίζεται από υψηλή αστυφιλία, υψηλό βιοτικό επίπεδο, υψηλό κόστος κατοικίας και ανατροφής παιδιών που οδηγούν σε μείωση των γεννήσεων και του πληθυσμού. Στις ανεπτυγμένες οικονομίες («Βορράς») οι γυναίκες έχουν περισσότερα δικαιώματα, είναι μορφωμένες και επιλέγουν πολύ συχνά την καριέρα αντίς της οικογένειας. Συνεπώς, κάθε χώρα του «Νότου» που θα «προοδεύσει» οικονομικά θα περάσει από τα ίδια στάδια. Ήδη στην Κίνα παρατηρείται αύξηση των συνταξιούχων και μείωση των νέων εργαζομένων εξαιτίας της «πολιτικής του 1 παιδιού» (οι οποίες θα κορυφωθούν τα επόμενα χρόνια).
Στον αντίποδα, ο Παγκόσμιος Νότος υιοθετεί ένα μοντέλο που εστιάζει στην αύξηση της πραγματικής αξίας, συνδυάζοντας την κρατική στρατηγική με τον δυναμισμό της αγοράς:
1. Ενώ ο Βορράς γερνά, ο Νότος αναπτύσσεται. Η Νότια Ασία, η Αφρική και η Λατινική Αμερική διαθέτουν μια πληθώρα νέων, αυξανόμενων εργατικών δυνάμεων. Αυτό το «δημογραφικό μέρισμα» δεν είναι μόνο μια δεξαμενή εργαζομένων, αλλά και η βάση για μια εκρηκτική αύξηση της μελλοντικής εγχώριας κατανάλωσης.
Από εξαγωγική σε καταναλωτική δύναμη: Χώρες όπως η Ινδία και η Ινδονησία μεταβαίνουν από την απλή εξυπηρέτηση των εξαγωγών του Βορρά στη δημιουργία τεράστιων, αυτοσυντηρούμενων εσωτερικών αγορών. Αυτή η ανθεκτική εγχώρια ζήτηση καθιστά τις οικονομίες τους λιγότερο ευάλωτες στις διακυμάνσεις της παγκόσμιας ζήτησης.
Μπορεί ο «Βορράς» να γερνά και ο «Νότος» να έχει πληθώρα νέων, ωστόσο η μόρφωση τους δεν είναι τέτοια που να είναι το υψηλού επιπέδου εργατικό δυναμικό που θα έφερνε μεγάλη υπεραξία στην οικονομία. Προκειμένου ο πληθυσμός του Νότου ν’ αποτελέσει «την βάση για μια εκρηκτική αύξηση της μελλοντικής εγχώριας κατανάλωσης» θα πρέπει να περάσει αρκετός καιρός και τα μεροκάματα ν’ αυξηθούν τόσο που η παραγωγή για τον πλούσιο «Βορρά» να γίνει ακριβή και να μεταφερθεί αλλού. Η Κίνα ακόμη δεν έχει καταφέρει ν’ αναπτύξει αυτοσυντηρούμενη εγχώρια κατανάλωση.
2. Οι χώρες του Νότου δεν ακολούθησαν το δόγμα του «αόρατου χεριού» της αγοράς. Αντίθετα, εφάρμοσαν τη στρατηγική «Βιομηχανική πολιτική υπό την ηγεσία του Κράτους (SLIP), ένα μοντέλο που αποδείχθηκε επιτυχημένο στην Ανατολική Ασία.
Κίνα: Το σχέδιο «Made in China 2025» δεν αφορά μόνο την παραγωγή, αλλά και την κυριαρχία σε στρατηγικούς τομείς υψηλής τεχνολογίας, όπως η τεχνητή νοημοσύνη, τα ηλεκτρικά οχήματα (EVs) και η αεροδιαστημική. Οι κρατικές επιδοτήσεις και οι επενδύσεις σε υποδομές την έχουν μετατρέψει σε πραγματική υπερδύναμη.
Ινδία: Μέσω των προγραμμάτων «Production-Linked Incentive» (PLI), η Ινδία έχει κατακτήσει τον τομέα της μεταποίηση στο πεδίο των ηλεκτρικών, των φαρμακευτικών προϊόντων και των τηλεπικοινωνιών, ενισχύοντας την εγχώρια παραγωγική της ικανότητα και δημιουργώντας θέσεις εργασίας υψηλής εξειδίκευσης.
Αφρική/Νοτιοανατολική Ασία: Έθνη όπως το Βιετνάμ και η Ινδονησία επενδύουν μαζικά σε λιμάνια, δρόμους και ψηφιακές υποδομές, καθιστώντας τα έναν αναντικατάστατο κόμβο στις νέες, γεωγραφικά διαφοροποιημένες, παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού.
Το «αόρατο χέρι» της Αγοράς όχι μόνο δεν αποκλείει τις Κρατικές επενδύσεις, αλλά αντίθετα τις προϋποθέτει γιατί ο Ιδιωτικός Τομέας χωρίς την Κρατική χρηματοδότηση (χαμηλότοκα δάνεια, Δημόσιες Επενδύσεις ή/και Κοινοτικά Προγράμματα) δεν μπορεί να πραγματοποιήσει οποιασδήποτε έκτασης επένδυση. Οι επενδύσεις των χωρών του «Νότου» πραγματοποιούνται προκειμένου να προσελκύσουν επενδύσεις από τον πλούσιο «Βορρά». Επιπλέον, οι συγκεκριμένες χώρες διακρίνονταν από προβληματικές υποδομές οπότε και ήταν αδήριτη ανάγκη να προχωρήσουν σ’ αυτές.
Οι κρατικές επιδοτήσεις της Κίνας έχουν οδηγήσει στην επιβολή υψηλών εισαγωγικών δασμών από τις υπόλοιπες χώρες (ακόμα και της Ασίας) μειώνοντας σημαντικά τις πωλήσεις της π.χ. στα ηλεκτρικά αυτοκίνητα. , Η Ινδία παράγει για λογαριασμό του «Βορρά» και είναι αρκετά μακριά από την δημιουργία μιας αυτοσυντηρούμενης εγχώριας κατανάλωσης.
Το ίδιο ισχύει για τα κράτη της Αφρικής των οποίων οι επενδύσεις σε υποδομές γίνονται από τις πλουσιότερες χώρες π.χ. Κίνα προκειμένου αυτές να «βάλουν χέρι» στις πρώτες ύλες τους. Τέλος το Βιετνάμ, η Ινδονησία και οι Φιλιππίνες επενδύουν στις υποδομές για να προσελκύσουν Αμερικανικές επενδύσεις που φεύγουν από την Κίνα και ψάχνουν νέα φτηνά εργατικά χέρια. Η ανυπαρξία σημαντικής εγχώριας κατανάλωσης στις χώρες αυτές για προϊόντα όπως τα «έξυπνα τηλέφωνα» είναι δεδομένη.
3. Η παγκόσμια μετάβαση στην πράσινη ενέργεια βασίζεται σε κρίσιμα ορυκτά (λίθιο, κοβάλτιο, σπάνιες γαίες) που εξορύσσονται και επεξεργάζονται κυρίως στον Παγκόσμιο Νότο. Αυτό παρέχει στον Νότο μια νέα γεω-οικονομική μόχλευση.
Μπορεί τα ορυκτά για ην «πράσινη ενέργεια» να βρίσκονται στον «Νότο» αλλά η συγκεκριμένη επιλογή αφορά τον «Βορρά». Ο «Νότος» για να παραμείνει φτηνός (ανταγωνιστικός) θα συνεχίσει να χρησιμοποιεί ορυκτά καύσιμα στην παραγωγή εκτός αν ο πελάτης απαιτεί «πράσινη ενέργεια». Η Κίνα παρά την υποτιθέμενη πρόοδο της στην «πράσινη ενέργεια» δεν έχει απαλλαγεί από την καύση κάρβουνου. Τα περί «γεω-οικονομικής μόχλευσης» μένουν να επαληθευτούν στο μέλλον. Πάντως για την «γεω-οικονομική μόχλευση» απαιτείται και στρατιωτική ισχύς που ο «Νότος» δεν διαθέτει.
Παράλληλα, οι χώρες του Νότου απαιτούν ολοένα και περισσότερο όχι μόνο την εξόρυξη, αλλά και την επεξεργασία και την κατασκευή αυτών των υλικών σε τοπικό επίπεδο. Για παράδειγμα, χώρες όπως η Ινδονησία απαγορεύουν τις εξαγωγές ακατέργαστου νικελίου, προκειμένου να αναγκάσουν την κατασκευή μπαταριών εντός της χώρας. Ο Νότος δεν είναι πλέον πρόθυμος να αποτελεί απλά και μόνο τον προμηθευτή πρώτων υλών.
Ακόμα μια περίπτωση που ισχύει το «συγκριτικό πλεονέκτημα» του Ρικάρντο.
Η οικονομική ισχύς μετουσιώνεται αναπόφευκτα σε γεωπολιτική επιρροή. Η ενίσχυση της Οικονομίας της Παραγωγής στον Παγκόσμιο Νότο διαμορφώνει έναν νέο πολυπολικό κόσμο:
1. Η επέκταση και η αυξημένη επιρροή ομάδων όπως οι BRICS (Βραζιλία, Ρωσία, Ινδία, Κίνα, Νότια Αφρική, και πρόσφατα άλλα κράτη) σηματοδοτούν μια αλλαγή. Οι συμμαχίες αυτές επιδιώκουν εναλλακτικούς μηχανισμούς χρηματοδότησης και εμπορίου, παρακάμπτοντας τα παραδοσιακά δυτικά θεσμικά όργανα (όπως η G7, το ΔΝΤ και η Παγκόσμια Τράπεζα) που θεωρούνται ότι εξυπηρετούν κυρίως τα συμφέροντα του Βορρά.
Απο-δολαριοποίηση: Υπάρχει μια αυξανόμενη ώθηση για εμπορικές συναλλαγές σε τοπικά νομίσματα, μειώνοντας τη χρήση του δολαρίου και, κατ’ επέκταση, τη χρηματοπιστωτική επιρροή των ΗΠΑ.
Οι BRICS το πολύ-πολύ να συνεχίσουν να υφίστανται ως μια εμπορική συμμαχία. Θα περάσουν πολλά χρόνια προκειμένου να γίνουν μια Ε.Ε. γιατί τα συμφέροντα της Ρωσίας, της Κίνας και της Ινδίας είναι εκ διαμέτρου αντίθετα οπότε και καμιά τους δεν θα συναινέσει σε πολιτικές που δεν θα την συμφέρουν. Η Ρωσία κατέχει από το 1860 εδάφη της Κίνας που η τελευταία θέλει πίσω, ενώ Κίνα και Ινδία πολεμούν για το Κασμίρ (Ιμαλάια).
Η «από-δολαροποίηση» είναι μια διαδικασία που τέθηκε σε κίνηση από την συνειδητή απόφαση των Η.Π.Α. να υποτιμήσουν το Δολάριο προκειμένου να υποτιμήσουν και το Χρέος τους (το οποίο θ’ αποπληρώσουν σε Δολάρια). Ωστόσο, μέχρι τώρα το Δολάριο επιτελούσε έναν πολύ βασικό ρόλο για τις χώρες του «Νότου»▪ οι χώρες του «Νότου» το χρησιμοποιούσαν για τ’ αποθέματα τους σε ξένο νόμισμα. Τα τελευταία χρόνια η Ινδία ζητούσε από την Ρωσία να δεχτεί την πληρωμή του πετρελαίου που αγόραζε απ’ αυτή σε Ρουπίες με την Ρωσία να μην δέχεται και ν’ απαιτεί τα μισά σε Γιουάν (Κϊνας) και τ’ άλλα μισά σε Ρουπίες. Η επιρροή των Η.Π.Α. θα μειωθεί μόνο αν οι χώρες του «Νότου» βρουν άλλο «αποθετικό νόμισμα» το οποίο θα μπορούν να χρησιμοποιούν στις διεθνείς συναλλαγές τους.
2. Ο Παγκόσμιος Νότος προτιμά τις μακροπρόθεσμες, μεγάλης κλίμακας επενδύσεις σε υποδομές έναντι της παραδοσιακής, συχνά δεσμευτικής, αναπτυξιακής βοήθειας του Βορρά. Οι επενδύσεις σε δρόμους, λιμάνια, σιδηροδρόμους και ενεργειακά δίκτυα αποτελούν το απτό θεμέλιο της Οικονομίας της Παραγωγής.
Έμφαση σε απτά περιουσιακά στοιχεία: Αυτή η προσέγγιση εστιάζει στη δημιουργία πραγματικών, παραγωγικών περιουσιακών στοιχείων που αυξάνουν την εθνική παραγωγική ικανότητα, αντί για βραχυπρόθεσμες «ενέσεις» ρευστότητας.
Κάθε επένδυση σε υποδομές πρέπει να οδηγήσει σε τέτοια αύξηση του Α.Ε.Π. ώστε τ’ αυξημένα φορολογικά έσοδα να την αποσβέσουν. Ο χρόνος απόσβεσης είναι πάνω-κάτω 20-30 χρόνια (ανάλογα το κλίμα) όταν και θα πρέπει οι υποδομές να συντηρηθούν. Καμία χώρα του «Νότου» χωρίς εξωτερική χρηματοδότηση δεν είναι σε θέση να πραγματοποιήσει τέτοιες επενδύσεις. Η αποτυχία τα τελευταία χρόνια του «Νέου Δρόμου του Μεταξιού» που χρηματοδοτεί η Κίνα είναι επαρκής απόδειξη.
3. Τέλος, πολλές χώρες του Νότου έχουν αναγνωρίσει ότι η παραγωγική ικανότητα εξαρτάται από την ποιότητα του ανθρώπινου κεφαλαίου. Οι μαζικές, κρατικά υποστηριζόμενες επενδύσεις στην εκπαίδευση, την επαγγελματική κατάρτιση και τον ψηφιακό αλφαβητισμό δημιουργούν μια ιδιαίτερα εξειδικευμένη μελλοντική εργατική δύναμη, έτοιμη για την τέταρτη βιομηχανική επανάσταση.
Όσο χαμηλότερα ξενικά κανείς τόσο γρηγορότερα προοδεύει. Η βελτίωση της εκπαίδευσης στις χώρες του «Νότου» δεν σημαίνει πως αυτές θα περάσουν στην πρωτοπορία της έρευνας και της τεχνολογίας χωρίς την βοήθεια και την καθοδήγηση του «Βορρά». Στο κάτω-κάτω οι Ινδοί που αναλαμβάνουν την διεύθυνση των βιομηχανιών κατασκευής ηλεκτρονικών συσκευών σπούδασαν στο εξωτερικό.
Το νέο κέντρο βάρους
Η ιστορία των τελευταίων εκατό ετών κυριαρχήθηκε από τη Δύση. Η ιστορία του 21ου αιώνα θα καθοριστεί από τον Παγκόσμιο Νότο.
Το μοντέλο της Οικονομίας της Αγοράς, όπως εφαρμόστηκε στον Βορρά -με την υπερβολική χρηματοπιστωτικοποίηση, την αποβιομηχάνιση και τη δημογραφική στασιμότητα- έχει περιέλθει σε ένα σημείο καμπής. Η οικονομική του δυναμική φθίνει, ενώ η κοινωνική του συνοχή δοκιμάζεται.
«Το μοντέλο της «Οικονομίας της Αγοράς» όπως εφαρμόστηκε στον «Βορρά»» ήταν αυτό που οδήγησε στις επενδύσεις στις χώρες του «Νότου» χωρίς τις οποίες δεν θα μπορούσε να γράψει το συγκεκριμένο άρθρο ο Παναγιώτης Ζαφειρόπουλος. Γιατί για τους κεφαλαιούχους του «Βορρά» σημασία έχει το μεγαλύτερο περιθώριο κέρδους που έχουν οι επενδύσεις στον φτωχό «Νότο» απ’ αυτές στον πλούσιο «Βορρά». Αυτή η διαφορά στην απόδοση είναι άλλωστε και η μόνη ελπίδα του «Νότου».
Αντίθετα, το μοντέλο της Οικονομίας της Παραγωγής που εφαρμόζεται στον Παγκόσμιο Νότο -το οποίο συνδυάζει τον δυναμισμό των αγορών με τη στρατηγική καθοδήγηση του κράτους για την ενίσχυση της βιομηχανίας και των υποδομών- αποδεικνύεται πιο ανθεκτικό, βιώσιμο και ικανό να δημιουργήσει ευρεία ανάπτυξη.
Το κέντρο βάρους της παγκόσμιας ανάπτυξης και καινοτομίας μετατοπίζεται προς τις αναπτυσσόμενες αγορές. Το μέλλον δεν ανήκει σε εκείνους που απλώς διαχειρίζονται χρέη και χρηματοπιστωτικά περιουσιακά στοιχεία, αλλά σε εκείνους που επενδύουν σε εργοστάσια, υποδομές, ανθρώπινο κεφάλαιο και τεχνολογίες αιχμής.
03 Γενάρη 2026
«πουθενάς 1».
