Από την άλλη η χρηματοδότηση τους απαιτεί δανεισμό είτε από τις τράπεζες, είτε από τους «επενδυτές» του χρηματιστηρίου. Έτσι, μια εταιρεία Τ.Ν. πρέπει να δανειστεί με επιτόκιο που είναι υψηλότερο από το σύνηθες τραπεζικό μιας και η Τ.Ν. είναι μια νέα τεχνολογία με αβέβαιο μέλλον στην οποία ανταγωνίζονται αρκετές εταιρείες από τις οποίες κάποιες θα βγουν χαμένες. Οι χαμένοι είτε θα χρεοκοπήσουν είτε θα πουληθούν στους ανταγωνιστές τους (τους κερδισμένους) και η εξόφληση των χρεών τους θα γίνει με κάποια έκπτωση. Συνεπώς, οι τράπεζες για να καλύψουν την ενδεχόμενη χασούρα τους απαιτούν μεγαλύτερο επιτόκιο. Αντίστοιχα λειτουργούν και οι «επενδυτές» οι οποίοι δανείζουν τις εταιρείες Τ.Ν. μέσω της αγοράς εταιρικών ομολόγων.
Το πρόβλημα για τις εταιρείες που δανείζονται μέσω της έκδοσης εταιρικών ομολόγων είναι πως ανταγωνίζονται για τα χρήματα των ιδιωτών «επενδυτών» με το Κράτος που εκδίδει τα δικά του ομόλογα. Δεδομένου, ότι το Κράτος θεωρείται περισσότερο αξιόπιστο από μια εταιρεία, το επιτόκιο δανεισμού για τις εταιρείες καθορίζεται από το βασικό επιτόκιο των Κρατικών ομολόγων. Στις Η.Π.Α. το επιτόκιο που λαμβάνεται υπόψη είναι αυτό του 30ετούς ομολόγου το οποίο αυτή την περίοδο κυμαίνεται γύρω και πάνω από το 5%. Έτσι, το κόστος δανεισμού μιας εταιρείας Τ.Ν. επιβαρύνεται με 2-3% πάνω από το επιτόκιο του 30ετους ομολόγου ανάλογα και με την εκτίμηση του αναλαμβανόμενου ρίσκου από πλευρά «επενδυτή». Η λογική είναι πως οι «επενδυτές» μπορούν αντί να επενδύσουν σ’ εταιρικά ομόλογα μπορούν ν’ αγοράσουν τα (θεωρητικά) ασφαλέστερα ομόλογα του Αμερικανικού Δημοσίου.
Τα τελευταία νέα από τις ανακοινώσεις των εταιρειών Τ.Ν. στο Χρηματιστήριο της Ν. Υόρκης δείχνουν ότι η ORACLE αναγκάζεται να δανείζεται με συνεχώς αυξανόμενο επιτόκιο. Η ANTHROPIC στην οποία ανήκει η CLAUDE AI έφτασε να πληρώσει επιτόκιο 10% για τμήμα δανείου συνολικού ύψους 60 δις Δολλαρίων. Μπορεί το 10% για ένα τμήμα του δανείου να μην επιβαρύνει πολύ το συνολικό ποσό, ωστόσο είναι ένδειξη ότι οι «επενδυτές» απαιτούν περισσότερα για κάθε επιπλέον Δολλάριο τουλάχιστον μέχρι ν’ αποδειχθεί πως η επένδυση τους θ’ αποδώσει σύμφωνα με τις προσδοκίες τους.
Τέλος, η COREWEAVE η οποία κτίζει και λειτουργεί εγκαταστάσεις cloud computing τις οποίες νοικιάζει στις εταιρείες Τ.Ν. όπως η MICROSOFT αντιμετωπίζει προβλήματα στην εξυπηρέτηση του χρέους της. Το εταιρικό της ομόλογο κατρακυλά συμπαρασύροντας την τιμή της μετοχής της. Με τα τώρα δεδομένα και αν δεν αλλάξει δραματικά προς το καλύτερο η κατάσταση άμεσα, η εταιρεία δεν θα είναι σε θέση να αναχρηματοδοτήσει το χρέος της (παίρνοντας νέα δάνεια ή εκδίδοντας νέα εταιρικά ομόλογα) γιατί το επιτόκιο που θα της ζητηθεί θα είναι απαγορευτικό. Στην πράξη αυτό μπορεί να γίνει είτε αυξάνοντας τις πωλήσεις, είτε μειώνοντας τα έξοδα. Στην καλύτερη περίπτωση και τα δύο ταυτόχρονα. Σε κάθε περίπτωση ο εκνευρισμός (άγχος) των «επενδυτών» δεν θα φύγει ούτε εύκολα ούτε γρήγορα.
Επιπλέον, υπάρχει μια επίπτωση που αφορά όλες τις εταιρείες που με κάποιο τρόπο δραστηριοποιούνται στην Τ.Ν. Όταν τα οικονομικά στοιχεία μιας εταιρείας αρχίσουν να δημιουργούν αμφιβολίες για το μέλλον της, τότε ο εκνευρισμός μεταφέρεται και στις υπόλοιπες εταιρείες του Κλάδου πιέζοντας την τιμή των μετοχών τους καθώς οι «επενδυτές» θέλουν να πάρουν πίσω όσο γίνεται περισσότερα από τα λεφτά που επένδυσαν μειώνοντας το χαρτοφυλάκιο τους. Άλλωστε και αυτοί επενδύουν με λεφτά που δανείζονται και για τα οποία πληρώνουν τόκο.
Όσα αναφέρθηκαν μέχρι εδώ μοιάζει ν’ αφορούν μόνο μια μικρή ομάδα «επενδυτών» των οποίων η κακοτυχία δεν φαίνεται να επηρεάζει τους υπόλοιπους. Αυτή η θεώρηση είναι λάθος. Γιατί μέσα στους «επενδυτές» είναι και οι λεγόμενοι «θεσμικοί» στους οποίους μεταξύ άλλων περιλαμβάνονται συνταξιοδοτικά ταμεία τα οποία επενδύουν τα λεφτά που εισπράττουν. Όπως και οι ιδιώτες οι «θεσμικοί» δεν μπορούν να πουν «όχι» σ’ επενδύσεις στην Τ.Ν. για την οποία οι προσδοκίες ήταν πολύ μεγάλες. Έτσι κι αλλιώς είμαστε εκπαιδευμένοι να θεωρούμε ότι η αυριανή μέρα θα είναι καλύτερη από τη σημερινή, μέχρι τουλάχιστον ν’ αρχίσουν να μαζεύονται μαύρα σύννεφα οπότε αρχίζουμε ν’ ανησυχούμε και να είμαστε πιο επιφυλακτικοί. Μόλις η μπόρα περάσει αρχίζουμε να σκεφτόμαστε και πάλι αισιόδοξα δίνοντας βάση μόνο σ’ ότι επιβεβαιώνει αυτό που θέλουμε να πιστεύουμε.
Συνεπώς, ακόμη και μια μικρής ολιγοήμερη χρηματιστηριακή αναταραχή είναι αρκετή για να εξαφανίσει δισεκατομμύρια Δολλάρια μ’ ότι αυτό κατά περίπτωση συνεπάγεται. Ήδη η πτώση της τιμής της μετοχής της COREWEAVE την προηγούμενη εβδομάδα έχει επιπτώσεις είτε στην τιμή της μετοχής εταιρειών σ’ άλλες χρηματαγορές όπως αυτή της Ν. Κορέας, είτε ακυρώνει τα χρηματοδοτικά σχέδια άλλων. Επίσης δεν πρέπει να ξεχνάμε πως οι ίδιες οι εταιρείες ενδέχεται να έχουν δανειακές συμβάσεις μ’ εγγύηση μετοχές, οπότε η τιμή της μετοχής επηρεάζει την δόση που αυτές πρέπει να πληρώσουν.
Μετά την περιγραφή των οικονομικών επιπτώσεων στους «επενδυτές» (ιδιώτες και «θεσμικούς») είναι ώρα να επιστρέψουμε στο κόστος που αφορά την καθημερινή μας ζωή και συγκεκριμένα αυτό που αφορά τους πόρους που χρησιμοποιούν οι εγκαταστάσεις Τ.Ν. Οι εγκαταστάσεις Τ.Ν. χρειάζονται πολύ μεγάλες ποσότητες ενέργειας. Όσον αφορά τις Η.Π.Α. η πρόβλεψη είναι πως αν πραγματοποιηθούν οι επενδύσεις που έχουν ανακοινωθεί η παραγωγή του δικτύου θα επαρκεί μέχρι το 2030. Το 2035 η παραγωγή θα είναι μικρότερη των αναγκών ανεβάζοντας την τιμή που θα πληρώνουν όλοι οι καταναλωτές. Δεδομένου ότι σ’ όλες τις χώρες η λογική που έχει από δεκαετίες επικρατήσει είναι αυτή της μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας μέσω του δικτύου και όχι η επιτόπου παραγωγή η αύξηση της ζήτησης οδηγεί σ’ αύξηση της τιμής διάθεσης για μια ολόκληρη περιοχή ή χώρα. Εκτός, όμως, από την ενέργεια κάθε εγκατάσταση χρειάζεται μεγάλες ποσότητες νερού για την ψύξη τους. Γι’ αυτό επιλέγονται τοποθεσίες σε σπήλαια ή και περιοχές κοντά στη θάλασσα (όπως π.χ. στο Λαύριο).
Συνδυάζοντας τα παραπάνω βλέπουμε ότι η Τ.Ν. ενέχει κινδύνους τόσο άμεσους όσο και δυνητικούς. Οι άμεσοι αφορούν την οικονομική ζημιά που θα προκληθεί από την διάψευση των προσδοκιών των «επενδυτών». Ωστόσο, οι δυνητικές επιπτώσεις ίσως να είναι σημαντικότερες μιας και αυτές δεν λαμβάνονται σοβαρά υπόψη από τους πολιτικούς όταν αυτοί αποφασίζουν ν’ αποδεχτούν μια «επένδυση» σε data centers εστιάζοντας μόνο στην απασχόληση που θα προκύψει. Οι ποσότητες ενέργειας και νερού που απαιτούν για την λειτουργία τους αυτές οι εγκαταστάσεις θα δημιουργήσουν ελλείψεις οι οποίες θα μετατραπούν σε αυξημένες τιμές. Δυστυχώς, στην περίπτωση του νερού η κατάσταση θα γίνει σοβαρότερη μιας και είναι δύσκολη και όταν είναι δυνατή είναι ακριβή η προμήθεια του νερού που χρειάζεται από όμορες περιοχές ή βαθιές γεωτρήσεις. Ακόμα χειρότερα η δημιουργία data centers αποφέρει στους ιδιοκτήτες των εκτάσεων μεγαλύτερο εισόδημα από κάθε άλλη χρήση, αυξάνοντας τις τιμές της γης για κάθε άλλη χρήση. Τα ενοίκια θ’ αυξηθούν τόσο όσο στις νέες τιμές θα βρίσκονται ενοικιαστές. Σε κάθε περίπτωση θα δημιουργηθεί ανάλογα με τις τοπικές ιδιαιτερότητες κάποιου βαθμού στεγαστική κρίση.
Από τα παραπάνω είναι προφανές ότι οι άμεσες και σε βάθος λίγων χρόνων επιπτώσεις της Τ.Ν. είναι σημαντικότερες για την καθημερινότητα μας σε σχέση με τα σενάρια καταστροφής που κυκλοφορούν. Ο ανταγωνισμός για φθηνή ενέργεια και νερό είναι ήδη εδώ και στον βαθμό που τα Κράτη που φιλοξενούν (ή θέλουν να φιλοξενήσουν) data centers δεν αναλάβουν σημαντικά δημόσια ενεργειακά και υδροδοτικά έργα θα δημιουργήσει σημαντικά προβλήματα. Μέχρι τότε οι εταιρείες Τ.Ν. θα πρέπει ν’ αντέξουν την αύξηση του κόστους δανεισμού τους.
Το μόνο σίγουρο είναι πως στην διαμόρφωση αλλά και την διαχείριση των κρίσεων που θα δημιουργήσει η Τ.Ν. μεγάλο και σημαντικό ρόλο θα παίξουν οι ιδεοληψίες των κυβερνήσεων που θα τις διαχειριστούν. Στον βαθμό που θα συνεχίσουν να πιστεύουν πως η «αγορά αυτορυθμίζεται» η ζημιά θα είναι μεγάλη προκαλώντας και κοινωνική αναταραχή. Αν, όμως, σκεφτούν και ενεργήσουν λαμβάνοντας υπόψη τα διδάγματα του παρελθόντος υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να ενεργήσουν προληπτικά δημιουργώντας θέσεις απασχόλησης στα δημόσια έργα που θ’ αντιμετωπίσουν (ως ένα βαθμό) τα προβλήματα που αναμένεται να δημιουργήσει η λειτουργία της Τ.Ν. Εκτός, αν τα προβλήματα αυτά είναι αρκετά ώστε η Τ.Ν. είτε ν’ αλλάξει κατεύθυνση, είτε ν’ αποτελέσει ανάμνηση μιας διαδικασίας που διέψευσε τις προσδοκίες όσων επένδυσαν σ’ αυτή.
24 Οκτώβρη 2026
«πουθενάς 1».
