Η «στάγδην ρευστότητα».
Ένα από τα ζητήματα πολιτικής αντιπαράθεσης της περιόδου που διανύουμε είναι η κρατική χρηματοδότηση σε εργαζόμενους και επιχειρήσεις εξ’ αιτίας της κατά περίπτωση αναστολής με κυβερνητικές αποφάσεις της οικονομικής δραστηριότητας. Εφ’ όσον η αναστολή προκλήθηκε από κυβερνητικές αποφάσεις (προκειμένου να ελεγχθεί η εξάπλωση του ιού) είναι όχι μόνο λογική αλλά και απαραίτητες αφ’ ενός η κρατική χρηματοδότηση αυτών που επλήγησαν από τα μέτρα και αφ’ ετέρου της νομικής ρύθμισης των ζητημάτων που αφορούν την διατάραξη της «κανονικής» οικονομικής δραστηριότητας.
Ειδικά στο ζήτημα της κρατικής χρηματοδότησης η κριτική του προηγούμενου Πρωθυπουργού είναι ότι η Κυβέρνηση χρηματοδοτεί την ανεργία και όχι την εργασία τη στιγμή που το ποσό της χρηματοδότησης είναι μικρό. Επιπλέον την κατηγορεί ότι ακολουθεί την τακτική του «βλέποντας και κάνοντας».
Όπως και τα περισσότερα ζητήματα έτσι και σ’ αυτό μεγάλη σημασία -προκειμένου κάποιος ν’ αποδώσει το δίκαιο και το άδικο- έχει ο συσχετισμός της κατάστασης με μια άλλη για την οποία γνωρίζουμε τον σωστό τρόπο αντιμετώπισης. Αρχικά, η κατηγορία πως η Κυβέρνηση ακολουθεί την τακτική του «βλέποντας και κάνοντας» σχετίζεται άμεσα με το ποσό της χρηματοδότησης εργαζομένων και επιχειρήσεων και κυρίως με τον τρόπο.
Αν είχαμε χαθεί στην έρημο χωρίς νερό για δύο μέρες και στη συνέχεια βρίσκαμε μια όαση θα κινδυνεύαμε να πεθάνουμε από την υπερβολική κατανάλωση νερού (βλέπε εδώ). Γνωρίζουμε πως η ερημοποίηση των εδαφών στην Κίνα και αλλού προκαλείται βασικά από την έλλειψη νερού. Το ζήτημα αυτό αντιμετωπίζεται και με την μέθοδο της «στάγδην άρδευσης», δηλαδή του ποτίσματος «σταγόνα-σταγόνα».
Εξετάζοντας από οικονομική άποψη την παρούσα περίοδο το μοναδικό που μας έρχεται στο μυαλό είναι πως πρόκειται για μια «κρίση» και άρα οικονομικά-δημοσιονομικά αντιμετωπίζεται/θεραπεύεται με τον ίδιο τρόπο. Και δεν υπάρχει καλύτερος τρόπος για τους επιχειρηματίες από την άμεση παροχή πολλού και φθηνού χρήματος. Αυτό, άλλωστε, πράττουν παραδοσιακά οι Αμερικανικές κυβερνήσεις κάθε φορά που πρέπει εξ’ αιτίας μιας κρίσης να διασώσουν τις επιχειρήσεις τους (όπως έκαναν και με την τελευταία παγκόσμια κρίση που ξεκίνησε από τις Η.Π.Α.).
Δεν χρειάζεται να επικαλεστεί κάποιος την υπονατριαιμία ή το «ξέπλυμα» (την παράσυρση) του χώματος από την ανεξέλεγκτη (απότομη) παροχή μεγάλης ποσότητας νερού, γιατί είναι ζήτημα «κοινής λογικής» (την οποία πολλοί και συχνά παρακάμπτουν). Άλλωστε, το θέμα είναι οικονομικό και έχουμε τόσες οικονομικές «διασώσεις» (κυρίως στις Η.Π.Α.) να μας διδάξουν σχετικά.
Βέβαια, οι «διασώσεις» στις Η.Π.Α. αφορούν κυρίως τράπεζες και πιστωτικά ιδρύματα. Οι «διασώσεις» αυτές αποδείχτηκαν πανάκριβες γιατί βασίζονταν στην λογική της παροχής όσου χρήματος χρειαζόταν (το οποίο όταν δεν υπήρχε απλά τυπωνόταν). Με τον τρόπο αυτό οι δεχόμενοι την «ένεση ρευστότητας» απρ’ ότι την λάμβαναν ακριβώς επειδή βρίσκονταν σε δεινή θέση συνέχιζαν την δραστηριότητα τους σαν να μην υπήρχε πρόβλημα. Με τον τρόπο αυτό οι «διασώσεις» επαναλαμβάνονταν κάθε τόσο μέχρι να καλυφθούν οι ανάγκες των «διασωζόμενων» με κρατικό χρήμα. Επί της ουσίας αυτές οι «διασώσεις» μετέτρεψαν την ιδιωτική χασούρα σε δημόσιο έλλειμμα αφαιρώντας για τους «διασωζόμενους» τον «επιχειρηματικό κίνδυνο» και τις απώλειες που αυτός συνεπάγεται.
Είναι παράλογο να μιλάμε για το κόστος αποκατάστασης ενός σπιτιού όταν ακόμα αυτό καίγεται. Προφανώς, πρέπει να περιμένουμε να σβήσει η φωτιά και να γίνει η εκτίμηση της ζημιάς. Συνεπώς, το καλύτερο είναι η «στάγδην χρηματοδότηση». Ακόμα και αν η Κυβέρνηση μπορούσε να διαθέσει ένα πολύ μεγάλο ποσό (π.χ. το «μαξιλάρι των 37 δις) αυτό πρέπει να γίνει τμηματικά και εκτός της πολιτικής σπέκουλας (και της ψυχολογικής τόνωσης) δεν έχει νόημα να το δηλώνει εξ’ αρχής. Γιατί, αν η ζημιά της κρίσης είναι μικρότερη δεν έχει νόημα να διατεθεί η διαφορά και αν είναι μεγαλύτερη θα χρειαστούν κι άλλα.
Αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία είναι η δημοσιονομική πλευρά της κρατικής χρηματοδότησης στην οποία θ’ αναφερθούμε προσεχώς.
Η αισχροκέρδεια σε περιόδους κρίσης.
Με την εκδήλωση μιας υγειονομικής κρίσης και εξ’ αιτίας τόσο των μέτρων που λαμβάνονται για την καταστολή της όσο και για την αντιμετώπιση των προβλημάτων τροφοδοσίας που αυτή προκαλεί, η «εφοδιαστική αλυσίδα» αντιμετωπίζει προβλήματα. Η πρώτη και φανερή σ’ όλους ένδειξη προβλημάτων είναι η αύξηση της τιμής. Μια αύξηση η οποία πολύ εύκολα αποδίδεται σε αισχροκέρδεια χωρίς, όμως, και να είναι πάντα έτσι. Στον εύκολο αυτό χαρακτηρισμό οδηγούμαστε από τη μια ως αντίδραση στην αγωνία μας να εφοδιαστούμε επαρκώς και στις προηγούμενες της κρίσης τιμές και από την άλλη με βάση το ιστορικό παρελθόν μας.
Η άνοδος της τιμής σε περιόδους κρίσης δεν είναι απαραίτητα κακή ή ύποπτη. Για παράδειγμα αν το προϊόν που ακριβαίνει είναι εισαγόμενο και το εργοστάσιο έχει διακόψει την παραγωγή του η άνοδος της τιμής λειτουργεί αποτρεπτικά για όποιον δεν το έχει ανάγκη να το αγοράσει. Ακόμη κι έτσι η άνοδος της τιμής δεν πρέπει (εκτός εξαιρετικών περιπτώσεων) να είναι απότομη. Επιπλέον, σύμφωνα με την Οικονομική Θεωρία η άνοδος της τιμής (θεωρητικά) λειτουργεί ως κίνητρο για νέους παραγωγούς να παράξουν το ίδιο προϊόν μέχρις ότου η αυξημένη προσφορά ρίξει την τιμή.
Σε κάθε περίπτωση υποκειμενικός κριτής της αισχροκέρδειας (και όχι «κερδοσκοπίας») είναι ο καταναλωτής. «Υποκειμενικός» γιατί πολλές φορές αποφασίζει χωρίς να το σκεφτεί πολύ. Για παράδειγμα ο «Γαλαξίας» πωλούσε συσκευασία 50 μασκών μιας χρήσης 69 Ευρώ. Η τιμή του τεμαχίου ήταν κάτι λιγότερο από 1,40 Ευρώ. Οι περισσότεροι φέρνοντας στο μυαλό σας μια μάσκα μιας χρήσης θα βρείτε την τιμή τεμαχίου υπερβολική ακόμα και αν κοστολογείοται την υγεία σας πολύ πολύ ακριβότερα. Αν, όμως, γνωρίζετε πως από τις μάσκες μιας χρήσης που έστειλε ως «βοήθεια» η Κίνα στην Ελλάδα το 1/3 τουλάχιστον διαλύονταν αμέσως ή ότι και τα 2 εκ. τεμάχια που παρέλαβε από την Κίνα η Φινλανδία ήταν άχρηστες ή έχετε δει πως κατασκευάζονται και που αποθηκεύονται πιθανότατα να αγοράζατε με 1,40 Ευρώ το τεμάχιο μια μάσκα που ΔΕΝ κατασκευάστηκε στην Κίνα (και γι’ αυτό είναι και ακριβότερη). Έτσι, αν ο καταναλωτής κρίνει ότι μια τιμή είναι υπερβολική το πρώτο που πρέπει να κάνει είναι να μην αγοράσει το προϊόν στέλνοντας στον πωλητή το μήνυμα ότι δεν την «πάτησε». Όλα τα υπόλοιπα (π.χ. η καταγγελία) έρχονται μετά.
Η «ανοσία της αγέλης» σε σχέση με την Οικονομία.
Μετά την «σκοτεινή» δολοφονία του Σουηδού Πρωθυπουργού Ούλαφ Πάλμε το σύνθημα ήταν «Όλοι έχουμε έναν Σουηδό μέσα μας.». Άλλωστε η Σουηδία κατά την διάρκεια της Επταετίας αποτέλεσε καταφύγιο πολλών «πολιτικών εξόριστων» με προεξάρχοντα τον Ανδρέα Παπανδρέου. Στα χρόνια που πέρασαν από τότε (ας πούμε από το 1974) το Α.Ε.Π. της Σουηδίας από τα 65 δις $ εκτοξεύτηκε στα 556 δις $ (χωρίς να υπολογίζεται ο πληθωρισμός στο μεσοδιάστημα) το 2018. Αντίστοιχα τα νούμερα για την Ελλάδα ήταν 25 και 218 δις $. Πληθυσμιακά η Σουηδία είχε το 1974 8,1 εκ. και το 2018 10,1 εκ. κατοίκους. Αντίστοιχα η Ελλάδα κινήθηκε από τα 8,9 στα 10,7 εκ. κατοίκους.
Η αύξηση του Α.Ε.Π. για την Σουηδία ήταν 8,5 φορές το Α.Ε.Π. του 1974 ενώ για την Ελλάδα ήταν σχεδόν 8,7 φορές. Δεδομένου ότι οι δύο χώρες έχουν σχεδόν ισόποσο πληθυσμό μπορεί εύκολα να γίνει μια αποτίμηση των μέτρων για τον έλεγχο της διάδοσης του κορωναϊού. Ακόμη περισσότερο όταν ο μ.ο. του Α.Ε.Π., το σύστημα υγείας, η ψυχολογία, οι αντιλήψεις και ο τρόπος αντιμετώπισης της πανδημίας είναι πολύ διαφορετικά.
Σύμφωνα με ένα ιδιαιτέρως (και για πολλά) κατατοπιστικό δημοσίευμα (βλέπε εδώ) το 2012 η Σουηδία ήταν σε μ.ο. Μ.Ε.Θ. προτελευταία πάνω από την Πορτογαλία (και άρα κάτω από την Ελλάδα). Επιπλέον μέχρι και τις 16 Απρίλη στη Σουηδία (η οποία έχει επιλέξει την «ανοσία της αγέλης») μετρούσε 1.300 νεκρούς. Η Ελλάδα με τα μέτρα που έχει πάρει μετρά στις 17 Απρίλη 108 (ας στρογγυλέψουμε στους 110). Από μία άποψη (και αφού ο πληθυσμός είναι πάνω-κάτω ο ίδιος) η Ελλάδα έχει το 8,5% των θανάτων της Σουηδίας και σε όρους Α.Ε.Π. μετρά απώλειες 71.565.000 Ευρώ (556 εκ. : 10,1 εκ. x 1.300) και σε ποσοστό σχεδόν 13% του Α.Ε.Π. Αντίστοιχα οι χρηματικές απώλειες για την Ελλάδα είναι 2.241.140 Ευρώ (218 εκ. : 10,7 εκ. x 110) και σε ποσοστό σχεδόν 0,01% του Α.Ε.Π.
Εφ’ όσον οι αριθμοί ΔΕΝ ψεύδονται είναι λογικό να θεωρήσουμε την στρατηγική της Σουηδίας λάθος; Υποτίθεται ότι η Σουηδία έπραξε όπως έπραξε για ν’ αποφύγει την οικονομική ζημιά. Μένει να δούμε αν θα επιμείνει μέχρι τέλους στην επιλογή της και ποιο θα είναι μέχρι τότε το κόστος. Κλείνοντας τη συγκεκριμένη αναφορά πρέπει να γίνει το παρακάτω σχόλιο.
Όσο αυθαίρετη είναι η διαίρεση του συνολικού Α.Ε.Π. προς τον συνολικό πληθυσμό, άλλο τόσο αυθαίρετος είναι ο υπολογισμός της ζημιάς από τους θανάτους λόγω του κοροναϊού. Εξίσου αυθαίρετο είναι το συμπέρασμα σχετικά με το «όφελος» του κρατικού ταμείου από την «εξοικονόμηση» των συντάξεων (όσων απ’ αυτούς ήταν συνταξιούχοι) των νεκρών εξ’ αιτίας του κορωναϊού. Αυτό, όμως, που δεν είναι διόλου αυθαίρετο είναι να σημειώσουμε πως ο έκτακτος λόγω του ιού θάνατος συνταξιούχων προκαλεί ζημιά στην Εθνική Οικονομία η οποία αφορά τόσο τα γηροκομεία (για όσους ήταν ένοικοι τους), όσο και τους παρόχους υγείας (εξεταστικά κέντρα), τα φαρμακεία και το λιανικό εμπόριο. Σε καμία περίπτωση το τελικό αποτέλεσμα δεν είναι ουδέτερο (δηλαδή, οι απώλειες ίσες με το όφελος), ενώ από την άλλη υπάρχουν και παράμετροι που δεν αποτιμώνται εύκολα και άμεσα.
Σε κάθε περίπτωση τόσο η απώλεια ανθρώπων όσο και Α.Ε.Π. (λόγω των θανάτων και των μέτρων που περιορίζουν την οικονομική δραστηριότητα) οδηγούν σε κάποιας έντασης μεγαλύτερη ή μικρότερη χρονικά ύφεση, την οποία θα σχολιάσουμε περιληπτικά αμέσως μετά.
Η ύφεση της «πανδημίας του κορωναϊού».
«Ύφεση» σημαίνει «μείωση» η οποία όμως σε περιπτώσεις κρίσης δεν είναι πάντα κάτι κακό. Γιατί, όπως κάθε πισωγύρισμα που προκύπτει από μια απρόβλεπτη (έκτακτη) αναστάτωση μπορεί να οδηγήσει σε ανακατατάξεις και ανασχεδιασμό της Οικονομίας δημιουργώντας νέες ευκαιρίες μέσω της αναζωπύρωσης κάποιων κλάδων. Είναι πολύ δύσκολο (και επικίνδυνο) να κάνουμε οποιαδήποτε πρόβλεψη σχετικά με την χρονική διάρκεια και την ένταση της ύφεσης.
Ωστόσο, αυτά που μπορούμε και πρέπει να σημειώσουμε είναι τα εξής:
- Πρώτο και μεγαλύτερο θύμα θα είναι το εξαγωγικό εμπόριο. Αυτή η εξέλιξη θα οδηγήσει πιθανόν είτε στην ανεύρεση νέων προμηθευτών είτε την υποκατάσταση των εισαγωγών από την εγχώρια παραγωγή όπου αυτό είναι δυνατό. Σε κάποιες περιπτώσεις η σχέση της ποιότητας προς την τιμή θα κρίνει είτε τη συνέχιση είτε την διακοπή εμπορικών συνεργασιών.
- Αναλόγως του πλήγματος κάθε χώρας και του καθησυχασμού για το μέλλον σε σχέση με μια ανάλογη κατάσταση ο τουρισμός ως ο μεγαλύτερος εξαγωγικός τομέας θα περάσει μια περίοδο αναδιάρθρωσης. Κάθε χώρα εξάγει τις ομορφιές και την ιστορία της εισάγοντας τα λεφτά που αφήνουν οι τουρίστες/επισκέπτες της. Μέρος της ζημιάς από την μείωση των τουριστών θα καλύψει ο αυξημένος «εσωτερικός τουρισμός». Δεδομένης, όμως, της μείωσης του εισοδήματος η αύξηση του εσωτερικού τουρισμού θα οδηγήσει σε μείωση των τιμών.
- Δεδομένης της παγκοσμιότητας της έκτακτης αυτής κατάστασης και της λήψης των περιοριστικών μέτρων από το κράτος, οι απώλειες θα καλυφθούν ως ένα βαθμό μέσω του ίδιου του κράτους. Επιπλέον, λόγω της παγκοσμιότητας η λήψη διακρατικών μέτρων για την αντιμετώπιση της ύφεσης είναι δεδομένη. Για τον λόγο αυτό ΔΕΝ μπορεί να γίνει κάποιος αντικειμενικός προσδιορισμός της ύφεσης και πρόβλεψη του χρονικού ορίζοντα ξεπεράσματος της.
Το σημαντικότερο όλων για την «επόμενη μέρα» είναι ο τρόπος χρηματοδότησης της Οικονομίας αμέσως μετά τη λήξη των περιοριστικών μέτρων. Αυτό, όμως, είναι ένα θέμα που θα εξετάσουμε την επόμενη εβδομάδα.
18 Απρίλη 2020
«πανταχού παρών 1».
