Το κακό της προσφυγής σε δημοψήφισμα σε μια τέτοια συγκυρία (και όχι η έγκριση ή όχι της πρότασης της «Τρόϊκας») είναι ότι το αποτέλεσμα καθορίζεται όχι από την Λογική αλλά από το Θυμικό (το Συναίσθημα). Κάθε απόφαση που λαμβάνεται με ψυχολογική φόρτιση είναι λάθος, ακόμα και αν ήταν τελικά η «σωστή» (επιθυμητή), μόνο και μόνο επειδή βασίστηκε στο Συναίσθημα (το γεγονός ότι αποδείχθηκε τελικά «σωστή» οφείλεται είτε στην διατύπωση του ερωτήματος και την προπαγάνδα, είτε στην τύχη είναι από μεθοδολογικής άποψης αδιάφορο).
Στο προηγούμενο κείμενο μας που βγήκε τρείς μέρες πριν το δημοψήφισμα θέταμε αντί επιλόγου δύο κουίζ. Με το πρώτο αναρωτιόμαστε αν η κυβέρνηση ΣΥ.ΡΙΖ.Α.-ΑΝ.ΕΛ. θα προλάβαινε να βγάλει το «ΝΑΙ» με αναλογία 2/3 ή 3/4. Αφορμή για το σχόλιο μας αυτό ήταν η συμπεριφορά και οι δηλώσεις κυβερνητικών στελεχών με τις οποίες προσπαθούσαν να προϊδεάσουν το εκλογικό σώμα για όσα έρχονται (και για τα οποία οι ίδιοι δεν θα ήθελαν ν’ αναλάβουν την ευθύνη). Τελικά το εκλογικό σώμα ξεκάβλωσε ψηφίζοντας «ΟΧΙ» βάζοντας παράλληλα δύσκολα στον Τσίπρα, ο οποίος θα πρέπει τώρα να δικαιολογήσει τ’ αδικαιολόγητα. Με το δεύτερο κουίζ υπαινισσόμαστε ότι το ΣτΕ θα μπορούσε να βγάλει από την δύσκολη θέση τον Τσίπρα (τελικά δεν το έπραξε) ο οποίος πλέον θα πρέπει ν’ αποδείξει ότι μπορεί να κάνει όσα έχει υποσχεθεί. Τώρα ο Αλέξης είναι στην σέντρα με όλα τα φώτα πάνω του σαν ροκ στάρ σε συναυλία. Ας πρόσεχε.
Για να τελειώνουμε με το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος αλλά και τη σημασία του πρέπει να κάνουμε τρείς σημειώσεις:
- Το εκλογικό σώμα ψηφίζοντας με βάση το Συναίσθημα είναι πιό μπροστά από την πολιτική ηγεσία του (άσχετα αν η τελευταία θα το σύρει σιδεροδέσμιο πάλι πίσω στο κελί του με την επιβολή νέου μνημονίου).
- Το δημοψήφισμα του 2015 δεν έχει ούτε την παραμικρή σχέση μ’ εκείνο του 1974 (το γιατί δείτε το εδώ) και όσοι επιχειρούν την αναλογία αυτή αποδεικνύουν μόνο πόσο πνευματικά και πολιτικά «φελλοί» και ανερμάτιστοι είναι.
- Το δημοψήφισμα στη συγκυρία που έγινε και όπως τέθηκε από την κυβέρνηση το ερώτημα αποτελεί την πιο καραμπινάτη ιστορία πολιτικής εξαπάτησης. Όλοι όσοι ψήφισαν «ΟΧΙ» σίγουρα δεν είχαν στο μυαλό τους αυτό που κατάλαβε ο Τσίπρας. Προφανώς και δεν έδωσαν όλοι εντολή για συμφωνία εντός του Ευρώ. Στο κάτω-κάτω τόσοι αγωνίζονται για την χρεοκοπία και την Δραχμή (με την οποία θα μειωθούν και άλλο τα πραγματικά μεροκάματα προς όφελος των εργοδοτών πάντα). Εκτός και αν ο Τσίπρας όταν έκανε τις δηλώσεις του είχε υπόψη του τις δημοσκοπήσεις σις οποίες ποσοστό άνω του 60% επιθυμεί την παραμονή στο Ευρώ και την Ε.Ε. Αλλά τότε γιατί έπρεπε να γίνει το δημοψήφισμα; (Μήπως για να μην γίνει πάλι για την έγκριση του νέου μνημονίου;).
Σε ξεχωριστό κείμενο που γράφει ο ψευδό-Ουμπέρτο Έκο για λογαριασμό μας θα γίνει ανάλυση της ψήφου στο «ΟΧΙ» (βλέπε εδώ). Στο κείμενο όμως αυτό θ’ ασχοληθούμε (λίγο) με την συμφωνία που οριστικοποιείται (η οποία και δεν θα τεθεί στη Λαϊκή έγκριση) και την σημασία της για την οικονομική δραστηριότητα.
Προφανώς και η συμφωνία δεν θα μπορούσε ν’ απέχει από τις δεσμεύσεις που η ίδια η κυβέρνηση ανέλαβε (ευτυχώς που τα μέτρα τα γράφουν οι δικοί μας και όχι οι «Τροϊκανοί») τόσο με την πρόταση της στις 22 Ιούνη όσο και με την επιστολή της 30ης Ιούνη 2015. Η μόνη θετική επίδραση από το κλείσιμο της συμφωνίας θα είναι προς το παρόν η σταδιακή αποκατάσταση της χρηματοδότησης και της ομαλοποίησης της λειτουργίας της αγοράς (χωρίς την οποία δεν υπάρχουν ούτε δουλειές, ούτε έσοδα για τ’ Ασφαλιστικά Ταμεία και το Κράτος). Φυσικά όλη αυτή η παλινωδία των τελευταίων 6 μηνών (για την οποία η κυβέρνηση είναι αποκλειστικά υπεύθυνη) καθώς και η μετάταξη προϊόντων και υπηρεσιών από χαμηλότερο σε ανώτερο συντελεστή Φ.Π.Α. άφησε και θα συνεχίσει ν’ αφήνει τα σημάδια της για πολύ καιρό ακόμα. Θα είναι ενδιαφέρον να δούμε πως θα δικαιολογηθούν οι «μεταρρυθμίσεις» στο Ασφαλιστικό Σύστημα και τις συντάξεις από μια κυβέρνηση η οποία τόσο καιρό αγωνιζόταν για τις συντάξεις (άρα και τους συνταξιούχους και όσους ζούν από αυτούς) και την βιωσιμότητα του ασφαλιστικού συστήματος, όπως επίσης και η «φοροκαταιγίδα».
Εν αναμονή της οριστικοποίησης των μέτρων δεν χρειάζεται (και ίσως δεν πρέπει) να πούμε κάτι παραπάνω. Τώρα θα δείτε τους «φωστήρες» του Υπουργείου Οικονομικών να φτιάχνουν νέες φορολογικές κλίμακες με αφορολόγητο στα 8.500-9.500 Ευρώ και με τέτοια και τόσα κλιμάκια που τα φορολογικά έσοδα θ’ αυξηθούν κιόλας. Θυμάστε το κείμενο στο οποίο γράφαμε για το αφορολόγητο των 12.000 Ευρώ και όχι μόνο (βλέπε εδώ) προβλέποντας και περιγράφοντας τη λύση που τελικά θα επέλεγαν. Το μόνο που χρειάζεται να ειπωθεί είναι ότι με την συμφωνία που θα υπογράψουν και για την καθυστέρηση της οποίας ευθύνεται απόλυτα και μόνο η κυβέρνηση κατορθώθηκε τουλάχιστον να γλυτώσουμε την ανάγκη της «επισιτιστικής βοήθειας». Χωρίς την συμφωνία θα ξαναζούσαν οι παλαιότεροι και θα βίωναν οι νεότεροι την περίοδο μετά την αποχώρηση των Γερμανών από την Ελλάδα, όταν η επιβίωση χιλιάδων συνανθρώπων μας εξαρτιόταν από την UN.R.W.A. και την γενναιοδωρία των εταίρων μας στην Ε.Ε. Όλα τα υπόλοιπα είναι αστήρικτες ιστορικά και οικονομικά μπούρδες (ακόμα και αν λέγονται από οικονομολόγους όπως οι Βαρουφάκης και Λαπαβίτασας) ή ψέματα. Η επιλογή μεταξύ των δύο είναι δική σας.
Η πραγματική σημασία του δημοψηφισματικού «ΌΧΙ».
Όσον αφορά το πραγματικό περιεχόμενο του δημοψηφισματικού «ΌΧΙ», το οποίο τεχνηέντως απέκρυψε η κυβέρνηση, αυτό είναι περισσότερο ενδιαφέρον από οποιαδήποτε ανάλυση θα μπορούσε να γίνει στα Μ.Μ.Ε. Το «κακό» είναι ότι ελάχιστοι είναι σε θέση να το γνωρίζουν ή και να το υποψιάζονται.
Ας δούμε τι θα ίσχυε (τις επιπτώσεις) αν τραβούσαμε μέχρι τέλους τον δρόμο του «ΌΧΙ»:
- Δεν θα είχαμε Ευρώ (αλλά θα συνεχίζαμε να έχουμε όλα τα υπόλοιπα δομικά προβλήματα και τις παθογένειες της οικονομίας μας και παράλληλα μια αποσαρθρωμένη παραγωγική βάση για τον ανασχεδιασμό της οποίας δεν έχει ληφθεί καμία πρωτοβουλία).
- Θα επιστρέφαμε στην Δραχμή, η οποία όμως θα ήταν συνδεδεμένη μ’ ένα οποιοδήποτε «σκληρό» νόμισμα (π.χ. Δολλάριο) είτε με μια σταθερή, είτε με μια κυμαινόμενη (εντός κάποιων ορίων) ισοτιμία. Παράλληλα θα έπρεπε να διαθέτουμε κάποια δισεκατομμύρια στο «σκληρό» αυτό νόμισμα για να καλύπτει την κυκλοφορία της Δραχμής (αλλιώς δεν θα είχε καμία αξία).
- Δεν θα υπήρχαν κεφάλαια (π.χ. επιδόματα ανεργίας) για να συντηρούν όσους δεν έχουν οποιαδήποτε δουλειά ή δούλευαν στον τομέα της παροχής υπηρεσιών.
- Οι συντάξεις θα ήταν ουσιαστικά μειωμένες (ακόμα και αν σε ονομαστικές τιμές παρέμεναν αμετάβλητες ή και αυξάνονταν κιόλας).
- Δεν θα γίνονταν εισαγωγές και όσες γίνονταν θα ήταν για προϊόντα τα οποία θ’ απευθύνονταν στους πλούσιους (οι οποίοι θα παρέμεναν πλούσιοι και σε καθεστώς Δραχμής).
- Οι εισαγωγές πρώτων υλών είτε δεν θα γίνονταν καθόλου είτε θα ήταν ιδιαίτερα προβληματικές και χρονοβόρες προκαλώντας ανωμαλίες στην αγορά.
- Η λιτότητα δεν θα χαλάρωνε, είτε γιατί ο καταναλωτής (ακόμη και αν είχε λεφτά για ξόδεμα) δεν θα έβρισκε προϊόντα ν’ αγοράσει, είτε επειδή για την άσκηση της οικονομικής πολιτικής η (σχετική) λιτότητα (εγκράτεια) θεωρείται αρετή (Γιατί έτσι αυξάνονται οι αποταμιεύσεις και τα διαθέσιμα κεφάλαια που προορίζονται για δανεισμό καθίστανται φθηνά, ενώ η ανάγκη για εισαγωγή τους από το εξωτερικό μειώνεται.).
- Τα βασικά είδη θα δίνονταν με δελτίο ή/και θα πωλούνταν στην «μαύρη αγορά».
- Θα «χάνονταν» οι ιδιωτικές καταθέσεις. Η κυβέρνηση σε μια απέλπιδα προσπάθεια να πιαστεί από τα μαλλιά της θα «κρατικοποιούσε» τις τράπεζες. Θα «έβαζε χέρι» στις καταθέσεις των πολιτών και των εταιρειών προβαίνοντας σε μια ιδιότυπη κατάσχεση, χωρίς να άρει κανέναν τραπεζικό περιορισμό. Με τα χρήματα αυτά θα χρημστοδοτούσε την οικονομική δραστηριότητα για λίγο καιρό (εισαγωγές καυσίμων, τροφίμων και φαρμάκων).
- Θα πλήρωνε με «υποσχετικές» (IOU) τα χρέη της (μισθούς δημοσίων υπαλλήλων και συντάξεις). Οι υποσχετικές αυτές θα ήταν στην ουσία άχρησετες στην ιδιότυπη «μαύρη αγορά» που θ’ αναπτυσσόταν και η οποία θ’ απαιτούσε πληρωμές σε κανονικό νόμισμα και μάλιστα «σκληρό». Από άποψης μορφής θα έμοιαζαν με τα «Ταμειακά Γραμμάτια» της Τράπεζας της Ελλάδας που τυπώθηκαν σωρηδόν στην Κατοχή.
- Χιλιάδες συμπολίτες μας θα είχαν για την επιβίωση τους ανάγκη είτε τα συσσίτια της U.N.R.W.A. (Ούνρα) όπως και στην περίοδο μετά την Κατοχή και τον Εμφύλιο, είτε την «ανθρωπιστική βοήθεια» των εταίρων μας στην Ε.Ε.
- Θα πλακώνονταν οι «παράτυποι μετανάστες» (ποιος τους σκέφτεται αυτούς τους όρους;) με τους ιθαγενείς για ένα πιάτο φαΐ, αφού δεν θα είχαμε τα χρήματα και τα μέσα να τους ταΐσουμε και αυτούς (μάχη για την επιβίωση λέγεται), κάτι το οποίο θα οδηγούσε σ' αύξηση της παραβατικότητας (για να χρησιμοποιήσουμε τον πλέον ήπιο όρο).
Πάμε τώρα σε όσα θα έπρεπε να ισχύσουν (αν τραβούσαμε μέχρι τέλους τον δρόμο του «ΌΧΙ»):
- Αναπρογραμματισμός της παραγωγικής βάσης της Χώρας και της Ελληνικής Οικονομίας. Αυτό πρακτικά σημαίνει αντικατάσταση όλων των εισαγόμενων προϊόντων (και κάλυψη όλων των αναγκών της Χώρας) από εγχώριας παραγωγής προϊόντα.
- Εντατική χρήση όλου του διαθέσιμου εργατικού δυναμικού (άνεργοι, ευκαιριακά απασχολούμενοι, συνταξιούχοι) σε παραγωγικές δραστηριότητες που σχετίζονται με την κάλυψη των αναγκών της Χώρας, ακόμα και αν αυτό προσφέρει τις υπηρεσίες του αμισθί (με την μορφή αγγαρείας) και μόνη παροχή τροφή και στέγη όπως και την ιατροφαρμακευτική του κάλυψη κατά την περίοδο εκείνη.
- Χρήση όλων των παραγωγικών πόρων (ανθρώπινου δυναμικού, πρώτων υλών, εδαφών, εγκαταστάσεων και μηχανημάτων) πρωτίστως για την κάλυψη των εγχώριων αναγκών και μόνο μετά την ολοσχερή τους κάλυψη προσανατολισμός σε εξαγωγές. Στο σημείο αυτό θα επανέλθουμε αναλυτικά παρακάτω.
- Ασφυκτικός έλεγχος στην διακίνηση κεφαλαίων και ειδικά στην εισαγωγή συναλλάγματος.
- Ο δανεισμός από τις χρηματαγορές θα πρέπει για μεγάλη περίοδο ν’ αποκλειστεί και ν’ αντικατασταθεί από εσωτερικό (από τις καταθέσεις των πολιτών).
- Ασφυκτικός έλεγχος της αγοράς για τον εντοπισμό και την εξάρθρωση δικτύων «μαύρης αγοράς». Και στο σημείο αυτό θα επανέλθουμε αναλυτικά παρακάτω.
- Προσπάθεια δημιουργίας «σκληρού» εγχώριου νομίσματος (με μεγάλη αγοραστική δύναμη στην εγχώρια αγορά) προκειμένου το βιοτικό επίπεδο να είναι σχετικά ικανοποιητικό. Το σημείο αυτό χρίζει περαιτέρω ανάλυσης παρακάτω.
Παραπάνω κάναμε αναφορά στην χρήση όλων των παραγωγικών πόρων στην εξυπηρέτηση των αναγκών της Χώρας και μόνο μετά την πλήρη κάλυψη τους προσανατολισμό σε εξαγωγές. Αυτό πρέπει να γίνει γιατί οι εξαγωγές απαιτούν εδάφη, κεφάλαια, ανθρώπινο κόπο, εγκαταστάσεις και μηχανήματα τα οποία θα πρέπει ν’ αποδεσμευθούν από την εξυπηρέτηση των εγχώριων αναγκών για να χρησιμοποιηθούν στις εξαγωγές. Τα είδη που προορίζονται για εξαγωγές είναι είτε το πλεόνασμα της ντόπιας παραγωγής είτε είδη που προορίζονται αποκλειστικά για τις διεθνείς αγορές. Στην πρώτη περίπτωση οι επιπτώσεις στην εγχώρια αγορά δεν είναι σημαντικές. Στην περίπτωση όμως που τα είδη που εξάγονται προορίζονται μόνο για τις διεθνείς αγορές οι επιπτώσεις είναι από αρκετά ως πολύ σημαντικές.
Ο λόγος για αυτό είναι ότι η λογική των εξαγωγών είναι η αναπλήρωση από το εισόδημα που αποκτάται από αυτές των προϊόντων που δεν παρήχθησαν εξαιτίας τους. Συνεπώς όσο το εισόδημα αυτό επαρκεί για την απόσβεση του κόστους παραγωγής αφήνοντας ικανοποιητικό κέρδος (μέρος από το οποίο διατίθεται για εισαγωγή τροφίμων ή άλλων ειδών που θα μπορούσαν να είχαν παραχθεί για την εγχώρια αγορά στην θέση των προοριζόμενων για εξαγωγή) όλα βαίνουν καλώς. Αν όχι τότε αρχίζουν τα προβλήματα. Στην περίπτωση αυτή αυτό που γίνεται συνήθως είναι τα κράτη να εντατικοποιούν την εξαγωγική τους προσπάθεια δαπανώντας περισσότερους πόρους προκειμένου να πετύχουν το ίδιο με πριν αποτέλεσμα. Όταν τεχνολογικές ή επιστημονικές καινοτομίες αλλάξουν ουσιαστικά τις συνθήκες στην αγορά επέρχεται και η κατάρρευση όλου του στηριζόμενου στις συγκεκριμένες εξαγωγές συστήματος όπως στην περίπτωση της βιομηχανίας ζάχαρης της Κούβας μετά την επικράτηση των χημικών γλυκαντικών ουσιών.
Είναι προφανές ότι όσο υπάρχει πρόβλημα με τις εισαγωγές το δίλημμα θα είναι είτε η κάλυψη των αναγκών των πολιτών είτε των διεθνών αγορών. Και τα δυο μαζί δεν συμβιβάζονται, όχι τουλάχιστον μέχρι να ισορροπήσει το σύστημα και να ανασχεδιαστεί η «παραγωγική βάση» της Χώρας.
Παραπάνω κάναμε επίσης λόγο για την ανάγκη ασφυκτικού ελέγχου της αγοράς για τον εντοπισμό και την εξάρθρωση δικτύων «μαύρης αγοράς». Η «μαύρη αγορά» είναι η αγορά η οποία αντικαθιστά την «επίσημη» όταν αυτή αντιμετωπίζει ελλείψεις. Οι τιμές στην «μαύρη αγορά» αντανακλούν την σπανιότητα των εμπορευμάτων όπως αυτή αποτυπώνεται στην «επίσημη» και συν τω χρόνω επιτείνουν τις ελλείψεις που παρουσιάζονται στην «επίσημη», αφού όσοι έχουν στα χέρια τους τέτοιου είδους προϊόντα προτιμούν να τα διαθέτουν στην «μαύρη αγορά».
Όπως γνωρίζουν οι άνω των 40 από το παρελθόν όταν και υπήρχε έλεγχος στο τουριστικό συνάλλαγμα (ή όποιοι είχαν επισκεφθεί τις «Σοσιαλιστικές Χώρες») η «μαύρη αγορά συναλλάγματος» αποτελεί όχι μόνο ιδιαίτερα επικερδή τομέα, αλλά και αποσταθεροποιητικό παράγοντα. Η αγορά αυτή ανθεί ιδιαίτερα στις τουριστικές περιοχές όπου ο τουρίστας στην προσπάθεια του ν’ αγοράσει όσο γίνεται περισσότερο από το ντόπιο νόμισμα (Δραχμή) κυνηγώντας καλύτερη από την επίσημη ισοτιμία ανταλλαγής. Ακόμα όμως και αν δεν υπάρχει «μαύρη αγορά συναλλάγματος» κάθε επιχείρηση του τουριστικού κλάδου (άρα και ο ιδιοκτήτης της και σε μικρότερο βαθμό οι εργαζόμενοι της) θα έχει μεγάλο οικονομικό πλεονέκτημα έναντι των συμπολιτών του που δεν δραστηριοποιούνται στον τουριστικό κλάδο. Συν τω χρόνω οι συνολικές επιδράσεις του τουριστικού τομέα σε μια ασφυκτικά ελεγχόμενη (λόγω ανεπαρκειών) αγορά θα ευνοούσαν την ηθική αποσάθρωση της κοινωνίας καθώς καθένας θα προσπαθούσε να «βρεί την άκρη μόνος του» παρακάμπτοντας τους όποιους κρατικούς περιορισμούς ακόμη και αν η ποινή είναι θεωρητικά εξοντωτική, αφού το κέρδος θα είναι πάντα μεγαλύτερο και δεδομένο.
Το τελευταίο σημείο το οποίο απαιτεί μια ξεχωριστή αναφορά είναι αυτό του «σκληρού» εγχώριου νομίσματος το οποίο λόγω της μεγάλης αγοραστικής του δύναμης στο εσωτερικό θα μπορούσε να συγκρατήσει το βιοτικό επίπεδο σε σχετικά καλό επίπεδο. Προκειμένου να συμβεί αυτό θα χρειαζόταν η Ελλάδα να καταστεί σημαντικό κέντρο βιοτεχνικής και βιομηχανικής εξαγωγικής δραστηριότητας σε μεγάλη κλίμακα (όπως η Κίνα) και ταυτόχρονα να έχει επιτύχει πολύ μεγάλη επάρκεια σε όλα τα «είδη πρώτης ανάγκης».
Για να επιτευχθεί όμως η ζητούμενη επάρκεια θα πρέπει να υπάρχει συντονισμός στην χρήση των παραγωγικών πόρων κάτι που μας οδηγεί σε μια κεντρικά διευθυνόμενη οικονομία. Μα αν έχουμε μια τέτοιου είδους οικονομία (η οποία στο στάδιο που βρισκόμαστε θα χρειαστεί χρόνια μετάβασης και μετασχηματισμού) δεν χρειαζόμαστε ουσιαστικά ένα νόμισμα («σκληρό») για τις ανάγκες της αγοράς, αφού με τον ίδιο τρόπο που θα διευθύνουμε την οικονομία (οικονομική δραστηριότητα) μπορούμε να διευθύνουμε και την διάθεση των παραγόμενων προϊόντων η οποία στην πράξη θα γίνεται «με δελτίο».
Όλα τα παραπάνω αποτελούν την οικονομική πλευρά του ουσιαστικού «ΌΧΙ» του δημοψηφίσματος. Φυσικά ελάχιστοι απ’ όσους πήγαν στην κάλπη και έριξαν «ΌΧΙ» τα γνωρίζουν ή μπορούν να τα φανταστούν. Η μεγάλη πλειοψηφία («η μαρίδα») την οποία αποτελούσαν άνεργοι, υποαπασχολούμενοι, συνταξιούχοι (όχι τόσο μεγάλοι για να έχουν ζήσει αντίστοιχες καταστάσεις σαν παιδιά), απόφοιτοι Λυκείου και σπουδαστές/φοιτητές μπορεί και να νόμιζαν πως με το «ΌΧΙ» θα επιτύγχαναν καλύτερο συμβιβασμό με τους τραπεζίτες και πως σταδιακά η κατάσταση θα επανερχόταν σ’ αυτό που ήξεραν μέχρι σχετικά πρόσφατα.
Αδυνατούν να καταλάβουν (όπως και πολλοί οικονομολόγοι αλλά και πολιτικοί άλλωστε) την έννοια του Οικονομικού Κύκλου (όλα κύκλους κάνουν) ο οποίος έχει «τα πάνω και τα κάτω του». Έχουν «δηλητηριαστεί» με την έννοια της γραμμικής συνεχούς Προόδου (του Πολιτισμού, της Τεχνολογίας, του Ανθρώπου κ.ο.κ.) που μας κληροδότησε ο Διαφωτισμός και της κατάκτησης του επόμενου στόχου μετά τον άλλο. Πιθανόν να νομίζουν ότι «η Ζωή (όχι η ΠτΒ) τους χρωστάει κάτι» το οποίο μεταφράζουν σε μια ζωή (διαβίωση) μέσα στην ευμάρεια. Μόνο που όπως έχουμε γράψει και σε προηγούμενα κείμενα της σειράς η Οικονομία (όπως και η Ζωή άλλωστε) είναι «παίγνιο μηδενικού αθροίσματος», δηλαδή τα κέρδη τους ενός (ευμάρεια) είναι οι ζημιές του άλλου (εξαθλίωση). Ίσως αν καταλαβαίναμε πως η ζωή που θα ζήσουμε είναι μοναδική και ενδιαφέρουσα ακριβώς επειδή καθορίζεται σε πολύ μεγάλο βαθμό και από την συγκυρία (Τύχη) να την κάναμε περισσότερο υποφερτή. Στο κάτω-κάτω δεν μπορούμε να τα ελέγξουμε όλα, μπορούμε όμως να διευρύνουμε το πνεύμα μας, να ενημερωθούμε, να συλλογιστούμε και έτσι να προετοιμαστούμε καλύτερα για ότι ενδέχεται να συμβεί. Σίγουρα ο καλύτερος τρόπος για να ξεκινήσουμε είναι να μην ψηφίζουμε στα κουτουρού.
Υ.Γ. Την περιγραφή του πλαισίου της Οικονομίας που αντιστοιχεί στο «ΌΧΙ» του δημοψηφίσματος κάναμε λόγο εδώ. Για την περιγραφή του κοινωνικού και πολιτικού πλαισίου κάνει λόγο ο ψευδο-Ουμπέρτο Έκο στο κείμενο του με τίτλο: ΤΙ ΣΤ’ ΑΛΗΘΕΙΑ ΨΗΦΙΣΕ ΑΥΤΟΣ ΠΟΥ ΨΗΦΙΣΕ «ΌΧΙ» ΣΤΙΣ 5 ΙΟΥΛΗ 2015.
13 Ιούλη 2015
παρατηρητής 1.
